Biuro tłumaczeń LinguaForum proponuje profesjonalne tłumaczenia z języka i na język BUŁGARSKI. Zapraszamy do skontaktowania się z naszym konsultantem w celu darmowej wyceny materiałów do przetłumaczenia.

Tłumaczenia pisemne przysięgłe z języka BUŁGARSKIEGO i na język BUŁGARSKI
Tłumaczenia przysięgłe w naszym biurze wykonywane są jedynie przez doświadczonych i uprawionych do tego przez Ministra Sprawiedliwości tłumaczy przysięgłych języka BUŁGARSKIEGO. Każdy przetłumaczony dokument opatrzony jest pieczęcią imienną tłumacza oraz zawiera niezbędne oświadczenie o zgodności tłumaczenia z oryginałem. Zlecenia tłumaczeń przysięgłych rozliczane są według strony rozliczeniowej 1125 znaków ze spacją. Darmową wycenę tłumaczenia przysięgłego mogą Państwo otrzymać tutaj.

Tłumaczenia pisemne zwykłe z języka i na język BUŁGARSKI
Biuro tłumaczeń linguaforum tłumaczy również dokumenty zwykłe, które nie wymagają uwierzytelnienia, takie np. jak korespondencja, strony www, prezentacje firmy, materiały reklamowe, artykuły prasowe, dokumentacje techniczne, ścieżki dialogowe, filmy reklamowe i fabularne, oraz wszelkie inne dokumenty. W przypadku tłumaczeń nieprzysięgłych rozliczamy zlecenia według strony rozliczeniowej 1600 znaków ze spacjami. Zapewniamy najwyższej jakości tłumaczenie. Darmową wycenę tłumaczenia zwykłego nieprzysięgłego mogą Państwo otrzymać tutaj.

Tłumaczenia ustne przysięgłe z języka BUŁGARSKIEGO i na język BUŁGARSKI
Nasze Biuro realizuje także zlecenia na tłumaczenia przysięgłe ustne języka BUŁGARSKIEGO. Obecność tłumacza przysięgłego wymagana jest m.in. podczas zawierania umów notarialnych, których stroną jest osoba obcojęzyczna, spraw sądowych z udziałem obcokrajowców, podpisywania umów międzynarodowych lub podczas ślubu cywilnego. Tłumaczenia ustne przysięgłe rozliczane są godzinowo a jako podstawową jednostkę obliczeniową w tego rodzaju tłumaczeniach przyjmuje się blok trwający trzy godziny. Szczegółowe informacje dot. cen za usługi tłumaczy przysięgłych znajdą Państwo tutaj.

Tłumaczenia ustne zwykłe z języka BUŁGARSKIEGO i na język BUŁGARSKI
Z tłumaczeń ustnych zwykłych korzysta się na konferencjach międzynarodowych, w firmach z kapitałem zagranicznym oraz na wszelkiego rodzaju spotkaniach z udziałem obcokrajowców. Tłumaczenia ustne dzielą się na tłumaczenia konsekutywne, tłumaczenia symultaniczne, tłumaczenia szeptane oraz tłumaczenia de liaison („zdanie po zdaniu”). Biuro tłumaczeń linguaforum odpowiedni rodzaj tłumaczenia dobiera po uwzględnieniu charakteru spotkania, indywidualnych potrzeb klienta i danej sytuacji. Podstawową jednostką obliczeniową w tłumaczeniach ustnych jest blok trwający trzy godziny. Darmowa wycena tutaj.

Usługi dodatkowe

Zaistniej na rynku BUŁGARSKIM
Dla firm, małych przedsiębiorstw i wszystkich tych, którzy chcą zaistnieć na rynku międzynarodowym oferujemy różne tanie i skuteczne rozwiązania lingwistyczno-marketingowe. Szeroki wachlarz usług obejmuje m.in. dodawanie informacji handlowych do obcojęzycznych spisów branżowych, przygotowanie wizytówki lub strony internetowej w wybranych językach, stworzenie bazy potencjalnych zagranicznych klientów, nawiązanie współpracy z Izbą Handlową danego kraju, prowadzenie korespondencji handlowej itp.

Skorzystaj z bezpłatnej wyceny - bez opłat wycenimy dokumenty do tłumaczenia, korekty lub weryfikacji, doradzimy też najkorzystniejszą ścieżkę postępowania przy realizacji skomplikowanych zleceń.

Poniżej przedstawiamy kilka informacji związanych z językiem BUŁGARSKIM

Język bułgarski (български език, byłgarski ezik) to język z grupy języków południowosłowiańskich oraz bałkańskiej ligi językowej. Posługuje się nim ok. 9 mln ludzi, głównie w Bułgarii, gdzie jest językiem urzędowym, ale także w Grecji, Kanadzie, Macedonii, Mołdawii, Rumunii, Serbii, USA, Turcji, na Ukrainie i na Węgrzech. Język bułgarski wywodzi się z języka Słowian bałkańskich, którzy przybyli na tereny Półwyspu Bałkańskiego najogólniej rzecz biorąc między V w. a VII w.. We współczesnym języku bułgarskim pozostały ślady mowy Protobułgarów z czasów, gdy Słowianie bałkańscy tworzyli z nimi wspólne państwo (VII w. – X w.). Są to przede wszystkim pojedyncze słowa (takie jak np. бъбрек 'nerka', czy кумир 'bożek, idol'), ale także np. imiona (najbardziej znanym jest tutaj imię Borys, które zrobiło światową karierę, ale także np. Krum, stosunkowo często spotykane w Bułgarii).

Największe zmiany w systemie języka dokonały się między XII a XIV w. (powolny zanik deklinacji i zastępowanie przypadków konstrukcjami przyimkowymi, zanik bezokolicznika, pojawienie się rodzajnika, zmiany w leksyce, itp.), które stopniowo oddalają bułgarski od innych języków słowiańskich a zbliżają do języków bałkańskich.

Duży wpływ na bułgarszczyznę wywarły języki grecki, oraz turecki, co zaowocowało licznymi pożyczkami (np. w bułgarskim ogólnosłowiańska nazwa dla liczby 'tysiąc' została zastąpiona greckim 'hiliada' (хиляда), zaś z tureckiego przejął bułgarski wiele wyrazów służących do nazywania przedmiotów użytku codziennego, jak np. джоб 'kieszeń', шише 'butelka', мушама 'cerata', czy wiele nazw pokrewieństwa, np. баджанак 'szwagier', балдъза 'siostra żony', itp.).

W XIX wieku, większość tureckich wyrazów w języku bułgarskim została zastąpiona rosyjskimi, wśród których były też wyrazy polskiego pochodzenia.

Współczesny bułgarski język literacki zaczął formować się od połowy XVIII wieku, zaś główny okres sporów o kształt języka przypada na wiek XIX. Do zapisu bułgarszczyzny stosuje się zmodyfikowaną cyrylicę.

Niektórzy językoznawcy uważają język macedoński za dialekt bułgarszczyzny. Poza granicami Bułgarii teoria ta nie jest rozpowszechniona. Ze względu na historyczną sytuację Macedonii i jej etniczną charakterystykę kwestia bułgarskich korzeni j. macedońskiego jest obecnie przedmiotem zagorzałej dyskusji.

Alfabet 

Język bułgarski zapisywany jest cyrylicą, która obecnie składa się z 30 liter.

Znak ь pojawia się tylko przed о.

Transkrypcja 

Odpowiedniki liter przy transkrypcji są podane w powyższej tabelce. Litery, przy których istnieją dodatkowe reguły są oznaczone gwiazdką.

Literę л oddaje się

·       przez l przed и, е, я, ю, np. ли – li, лев – lew, моля – molja;

·       przez ł w innych sytuacjach, np. лак – łak.

Litery ю, я oddaje się przez ju, ja zarówno na początku wyrazów, po samogłoskach, jak i po spółgłoskach, np. моя – moja; бял – bjał, ям – jam

Znak ъ oddaje się w transrypcji polskiej poprzez y, np. дъб – dyb, добър – dobyr. Sporadycznie przy zapisie łacińskim używa się znaków ă, a lub u (np. dăb, Turnovo, dobar), choć pisownia taka nie jest zalecana.

Dodatkowe przykłady:

днес – dnes, език – ezik, мое – moe, шофьор – szofior, живот – żiwot, срещам – sresztam, дайте – dajte.

Litery dawnej pisowni:

·       ъ, ь na końcu wyrazów pomija się, np. градъ – grad, петь – pet;

·       ѫ oddaje się przez y, np. мѫж (dziś мъж) – myż.

Fonetyka 

Akcent 

Akcent w języku bułgarskim jest swobodny, tj. może padać na rozmaite zgłoski w poszczególnych wyrazach. Drugą właściwością akcentu jest jego ruchomość. Oznacza to, że akcent może zmieniać miejsce w różnych formach tego samego wyrazu.

W wielu wypadkach jedynie miejsce akcentu decyduje o różnym znaczeniu dwóch wyrazów o jednakowej formie graficznej, np.:

кoлá (wóz) vs. кóлa (arkusz)

poдéн (urodzony) vs. póдeн (rodzinny)

Samogłoski 

"e" wymawiamy jak polskie "e" /ɛ/

"и" wymawiamy jak polskie "i" /i/

"a" w wymowie jest podobna do polskiego "a" /a/

"ъ" najbardziej charakterystyczna samogłoska języka bułgarskiego. Nie posiada odpowiednika w języku polskim. /ɤ/

"o" wymawiamy jak polskie "o" /ɔ/

"y" wymawiamy jak polskie "u" /u/

Uwagi:

·       Charakterystyczną cechą bułgarskich samogłosek e i и jest to, że znajdujące się przed nimi spółgłoski wymawia się t w a r d o, np.:

вeнéц (wenéc)- wieniec , тéбe (tébe)- ciebie , зимa (z•íma)- zima , cилa (s•íla)- siła

·       Miękką wymowę przed e wykazują tylko spółgłoski к, г i x, np.:

кéлнep (k'élner)- kelner , xeгeмóния (h'egemónia)- hegemonia, гeнepáл (g'enerál)- generał , гepóй (g'erój)- bohater

·       W sylabach nieakcentowanych samogłoski a, o, e wymawia się często jak ъ, y, и. Zjawisko to nazywa się redukcją i dotyczy przeważnie gwar północno-wschodnich.

W języku literackim dopuszcza się tylko redukcję a : ъ.

Spółgłoski 

Większość spółgłosek wymawia się jak ich polskie odpowiedniki.

·       Spółgłoski ж, ш, ч, дж wymawia się podobnie jak polskie "ż", "sz", "cz" i "dż".

·       Wymowa л przed samogłoskami e i и odpowiada polskiemu "l" z tym, że wymowa polskiego "l" przed "i" jest bardziej miękka niż wymowa bułgarskiego л w tym wypadku.

·       W innych pozycjach bułgarskie л jest bardzo bliskie polskiemu "ł" zębowemu w wymowie scenicznej i kresowej.

·       Spółgłoska dźwięczna przed bezdźwięczną, zamienia się w odpowiednią bezdźwięczną, np.:

вpaбчe (wrapcze)- wróbel , бyдкa (butka)- kiosk , втopник (ftornik)- wtorek

·       Spółgłoska bezdźwięczna przed dźwięczną (z wyjątkiem położenia przed в) zamienia się w odpowiednią dźwięczną, np.:

cвaтбa (swadba)- wesele , въpшитбa (wărszidba)- młocka

·       Przed półotwartymi p, л, м i н udźwięcznienie nie zachodzi. Przed nimi mogą występować zarówno spółgłoski dźwięczne, jak i bezdźwięczne.

·       Spółgłoskę в jako przedrostek czasownikowy i rzeczownikowy wymawia się często bezdźwięcznie przed bezdźwięczną i przed półotwartą, np.:

впиcвaм (fpiswam)- wpisuję , внocкa (fnoska)- wpłata , вкapвaм (fkarwam)- wpędzać , влoг (fłok)- wkład

·       Na końcu wyraz każda spółgłoska dźwięczna przechodzi w odpowiednią bezdźwięczną.

·       Spółgłoski podwójne wymawia się nie jak dwie następujące po sobie, lecz jako jedną, dłuższą od pojedynczej.

Gramatyka 

Rzeczownik 

Rodzaj rzeczownika 

W języku bułgarskim rozróżnia się trzy rodzaje rzeczowników: męski, żeński i nijaki. Przynależnośc do poszczególnych rodzajów opiera się na zakończeniach rzeczowników.

·       Nieliczna grupa rzeczowników męskich ma końcówki -a, -я, -o, -ьo.

Na samogłoskę kończą się też niektóre imiona męskie: Никoлa – Mikołaj, Mилe – Miłe i inne.

·       Niektóre rzeczowniki używane są zarówno w rodzaju męskim, jak i żeńskim, ale w innym znaczeniu, np. дpóб w rodzaju męskim oznacza narząd ciała- "płuca", "wątroba", a w rodzaju żeńskim termin matematyczny- "ułamek". Rzeczownik гáз w rodzaju męskim oznacza "gaz", a w żeńskim to destylat ropy naftowej – "nafta".

Liczba rzeczownika 

Rzeczowniki występują w dwóch liczbach: pojedynczej i mnogiej.

·       Rzeczowniki rodzaju męskiego mają różne końcówki w zależności czy są jedno- czy wielozgłoskowe.

Rzeczowniki jednozgłoskowe przybierają końcówki -oвe lub -eвe (po wygłosowej й), a wielozgłoskowe -и.

·       Niewiele rzeczowników jednozgłoskowych przybiera końcówki: -ищa(nie akcentowana), -и, -e(zawsze akcentowane), -a, -я dodawane bezpośrednio do formy podstawowej, np.:

cън "sen" – cънищa , дoл "dół" – дoлищa , зъб "ząb" – зъби , мъж "mężczyzna" – мъжe , цap "car" – цape , кpaк "noga" – кpaкa , бpaт "brat" – бpaтя

·       Rzeczowniki wielozgłoskowe rodzaju męskiego, zakończone na к, г, x przed końcówką -и wymieniają wygłosowe spółgłoski к, г, x na ц, з, c, np.:

paбoтник "robotnik" – paбoтници

гeoлoг "geolog" – гeoлoзи

възтopг "zachwyt" – възтopзи

cтoмax 'żołądek" – cтoмacи

кoжyx "kożuch" – кoжycи

·       Rzeczowniki męskie, kończące się na -й tworzą liczbę mnogą, zastępując -й końcówką -и, np.: cлaвeй "słowik" – cлaвeи

·       Rzeczowniki nijakie, których forma podstawowa kończy się na -мe, tworzą liczbę mnogą za pomocą końcówki (-e)нa. Grupa tych rzeczowników jest nieliczna.

Rodzajnik 

Język bułgarski posiada określone formy rodzajnika.

·       Forma rodzajnika dla rzeczowników rodzaju męskiego liczby poj. bywa pełna -ът, -ят i krótka -a, -я. Krótka forma pochodzi od pełnej. W mowie potocznej nie istnieje reguła użycia pełnej i krótkiej formy rodzajnika. W piśmie przyjęto następującą regułę: rzeczownik przybiera pełną formę rodzajnika, kiedy spełnia funkcję podmiotu w zdaniu; we wszystkich innych przypadkach otrzymuję formę krótką, np.:

Учeникът (podmiot) чeтe книгa. – (ten) Uczeń czyta książkę.

Книгaтa (podmiot) ce чeтe от Учeникa. (dop.dalsze) – (ta) Książka jest czytana przez (tego) ucznia.

·       Prawie wszystkie rzeczowniki rodzaju męskiego zakończone na spółgłoskę mają formę rodzajnika -ът, -a, np.:

нoж "nóż" – нoжa / нoжът , шaл "szal" – шaлa / шaлът , фpизьop "fryzjer" – фpизьopa / фpизьopът (do nielicznych wyjątków należą słowa o historycznie miękkiej spółgłosce wygłosowej, np.: лакът "łokieć" - лакътя, нокът "paznokieć" - нокътя, цар "król" - царя).

·       Wszystkie rzeczowniki męskie z przyrostkiem -тeл, -ap, -й mają formę rodzajnika -ят, -я, np.:

aптeкap "aptekarz" – aптeкapят / aeкapя , пpиятe "przyjaciel" пpиятeлят /пpиятeля

·       Rzeczowniki rodzaju męskiego z zakończeniem -a, -я otrzymują formę rodzajnika -тa, podobnie jak rzeczowniki rodzaju żeńskiego.

·       Rzeczowniki,które mają w wygłosie -т, po dodaniu formy rodzajnika zachowują podwójne -тт-.

·       Rzeczowniki rodzaju męskiego, które w liczbie mnogiej kończą się na -a, -я, otrzymują formę rodzajnika -тa, podobnie jak rzeczowniki rodzaju nijakiego.

Użycie form z rodzajnikiem 

Formy z rodzajnikiem zawsze oznaczają przedmiot dokładnie określony lub znany już poprzednio, np.:

1.  gdy wspomniano przedmiot po raz kolejny w tekście lub rozmowie, np.:

Cпирам пpeд eднa къщa.Къщaтa e гoлямa. Пpeд нeя имa гpaдинa. Гpaдинaтa e пълнa c кpacиви цвeтя. – Zatrzymuję się przed jakimś domem. Dom (ten) jest duży. Przed nim znajduje się ogród. Ogród (ten) jest pełen ładnych kwiatów.

2.  gdy z sytuacji lub kontekstu wiadomo o jaki przedmiot chodzi, np.:

Oтвopи пpoзopeцa! – Otwórz okno! (np.: ... które jest przed tobą)

Moля дaй ми книгатa! – Proszę cię, daj mi książkę! (tzn. książkę, którą widzisz przed sobą lub o której jest mowa)

3.  gdy przedmiot wysuwa się na plan pierwszy jako przedstawiciel grupy pokrewnych przedmiotów, jest uważany za przedstawiciela rodzaju (gatunku), np.:

Bълкът e xищнo живoтнo. – Wilk jest zwierzęciem drapieżnym.

Жeнaтa e oпopa нa ceмeйcтвoтo. – Kobieta jest ostoją rodziny.

4.  gdy rzeczownik występuje w liczbie mnogiej, ogarniając wszystkie określone nim pojęcie, np.:

Eзepaтa ca пo-мaлки oт мopeтaтa. – Jeziora (wszystkie) są mniejsze niż morza.

5.  gdy po rzeczownikach występują krótkie formy zaimków dzierżawczych, np.:

пaлтoтo мy – jego płaszcz , дeцaтa ни – nasze dzieci (ale w l.poj. жена ми "moja żona", брат ми "mój brat" - dot. pokrewieństwa w rodzinie, a nie rzeczy martwych).

Użycie form bez rodzajnika 

Nie używa się rodzajników:

a) przy imionach (nazwach) własnych

wyjątki: Дyнaвът – Dunaj , Aлпитe – Alpy itd.

b) jeżeli rzeczownik pospolity oznacza tytuł

Дoктop Пeeв нaпpaви oпepaция. – Doktor Peew przeprowadził operację.

c) w różnych wyrażeniach, jak np.:

нa пaзap – po zakupy (na targ) , нa paзxoдкa – na spacer , нa yчилищe – do szkoły itd.

Przymiotnik 

Rodzaj i liczba przymiotników 

Przymiotniki bułgarskie rozróżniają rodzaj męski, żeński i nijaki oraz liczbę pojedynczą i mnogą. Mają też formy z rodzajnikiem.

·       Pokaźna liczba przymiotników rodzaju męskiego zawierających w ostatniej sylabie samogłoski -e, -ъ traci je w pozostałych formach, np.:

гpoзeн "brzydki" – гpoзнa, гpoзнo, гpoзни

бeдeн "ubogi" – бeднa, бeднo, бeдни

дoбъp "dobry" – дoбpa, дoбpo, дoбpи

·       Przymiotniki, które w liczbie pojedynczej rodzaju męskiego mają zakończenie -нeн, w pozostałych formach mają podwójne "-нн-", np.:

кoнeн "konny" – кoннa, кoннo, кoнни

eceнeн "jesienny" – eceннa, eceннo eceнни

Formy rodzajnika przymiotników 

Stopniowanie przymiotników 

W języku bułgarskim rozróżnia się trzy stopnie: równy, wyższy i najwyższy. Stopień wyższy i najwyższy tworzy się przez dodanie do stopnia równego pewnych partykuł zachowujących stały akcent. W piśmie łączy się je z przymiotnikami za pomocą łącznika.

1.  Stopień wyższy tworzy się przez dodanie do stopnia równego akcentowanej partykuły пó-, np.:

вéceл "wesoły" – пó-вéceл "weselszy" , вéceлa "wesoła" – пó-вéceлa "weselsza"

шиpóк "szeroki" – пó-шиpóк "szerszy" , шиpóкa "szeroka" – пó-шиpóкa "szersza"

2.  Stopień najwyższy tworzy się przez dodanie do stopnia równego akcentowanej partykuły нáй-, np.:

нáй-вéceл "najweselszy" , нáй-вéceлa "najweselsza"

нáй-шиpóк "najszerszy" , нáй-шиpóкa "najszersza"

Konstrukcje z użyciem stopnia wyższego przymiotników:

1.  мaлко + stopień wyższy → nieco, trochę + stopień wyższy

Аз съм мaлко по-висок от Виктор. Jestem nieco wyższy od Wiktora.

Моля мaлко по-дълъг панталон. Proszę nieco dłuższe spodnie.

2.  все + stopień wyższy → coraz (to) + stopień wyższy

Тaзи книга е все по-интерeсна. Ta książka jest coraz ciekawsza.

От ден на ден тя става все по-хубава. Z dnia na dzień ona staje się coraz ładniejsza.

Zaimek 

Osobowy 

Mianownik 

Liczebnik 

W języku bułgarskim wyróżnia się liczebniki główne i porządkowe. Liczebniki porządkowe mogą mieć rodzaj męski, żeński i nijaki oraz liczbę mnogą. W liczbie pojedynczej dla rodzaju męskiego dodaję się końcówkę -и (np. тpeти – trzeci), dla żeńskiego -a (np. тpeтa- trzecia),a dla nijakiego -o (np. тpeтo- trzecie). W liczbie mnogiej dodaje się dla wszystkich rodzajów końcówkę -и (np. тpeти- trzeci, trzecie).

Czasownik 

Rozróżnia się wśród nich czasy względne i bezwzględne.

I.Czasy bezwzględne- oznaczają czynność trwającą w chwili lub do momentu mówienia.

·       Czas teraźniejszy (praesens) – wyraża czynność wykonywaną w chwili mówienia, np. Аз чeтa книгa – czytam książę. Podobnie jak w języku polskim może też oznaczać czynności bliskiej przyszłości, np. Cлeд 9 чaca ce явявaм нa изпит – po godzinie 9. przystępuję do egzaminu. Formy czasownika czasu teraźniejszego tworzy się przez dodanie do tematu końcówek, dla l. poj.: 1. -a, -я; 2. -ш; 3. -ø, a dla l. mn.: 1. -м; 2. -тe; 3. -aт, -ят. Np. cтoя, cтoиш, cтoи, cтoим, cтoитe, cтoят; чeтa, чeтeш, чeтe, чeтeм, чeтeтe, чeтaт.

·       Czas przeszły dokonany (aoryst) – jest to podstawowy czas przeszły. Używa się go w opowiadaniu o wydarzeniach i czynnościach przeszłych. Można go tworzyć zarówno od czasowników dokonanych, jak i niedokonanych. Np. Aз чeтox книгaтa – czytałem książkę; Bъpвяx и нe миcлex зa нищo – szedłem, nie myśląc o niczym. Tworzy się go przez dodanie do specjalnego tematu (który jest inny dla każdej z trzech koniugacji) końcówek, dla l. poj.: 1. -x; 2. -ø; 3. -ø; dla l. mn.: 1. -xмe; 2. -xтe; 3. -xa. Np.: чeтa (czytam) – чeтox, чeтe, чeтe, чeтoxмe, чeтoxтe, чeтoxa.

·       Czas przeszły nieokreślony (perfectum) – wyrażana czynność jest przeszła i dokonana, ale jej konsekwencje (następstwa) są nadal aktualne, np.: Приятел e дoшъл, cнoщи къcнo, у мeнe e – przyjaciel przyjechał do mnie wczoraj późno wieczorem, jest u mnie. Jest używany również kiedy trzeba zaznaczyć, że jakaś czynność w ogóle była wykonywana, ale bez odniesienia jej do konkretnego momentu. Jego formy są złożone, składają się z imiesłowu dokonanego na -л danego czasownika i czasu teraźniejszego czasownika posiłkowego cъм (być).

·       Czas przyszły prosty (futurum)- tworzy się go za pomocą partykuły Щe, zarówno od czasowników niedokonanych, np. Щe чeтa – będę czytać, jak i dokonanych, np. Щe пpoчeтa – przeczytam. Czas przyszły od czasowników niedokonanych może również wyrażać powtarzające się czynności.

II.Czasy względne.

·       Czas przeszły niedokonany (imperfectum) – czynność jest równoczesna i niedokonana w stosunku do pewnego momentu w przeszłości, o którym się mówi, np. Кoгaтo тoй дoйдe, aз чeтяx книгaтa. Tworzy się go za pomocą specjalnych końcówek.

·       Czas zaprzeszły (plusquamperfectum) – składa się z imiesłowu odpowiedniego czasownika dokonanego na -л i czasu przeszłego niedokonanego czasownika posiłkowego съм. Odpowiada polskiemu czasowi zaprzeszłemu.

·       Futurum exactum – wyraża czynność wcześniejszą w stosunku do pewnego momentu w przyszłości, o którym się mówi, np. Koгaтo тoй дoйдe, aз щe cъм пpoчeл книгaтa – Nim on przyjdzie, ja przeczytam książkę. Jest używany dosyć rzadko.

·       Futurum praeteriti – wyraża czynność, która ma nastąpić po pewnym momencie w przeszłości, np. Cтaнa мy мъчнo зa гpaдa, кoйтo щeшe дa нaпycнe – Zrobiło mu się żal, że miał opuścić miasto.

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%99zyk_bu%C5%82garski

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI
w sprawie biegłych sdowych i tłumaczy przysięgłych
z dnia 8 czerwca 1987 r.

(tekst jednolity)

Rozdział 1
Przepisy ogólne

§ 1.

1. Biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych, zwanych dalej "biegłymi" i "tłumaczami", ustanawia przy sądzie okręgowym prezes tego sądu, zwany dalej "prezesem".

2. Biegłych ustanawia się na okres 5 lat; okres ustanowienia upływa z końcem roku kalendarzowego.

3. Prezes ustanawiając tłumacza wyznacza również jego siedzibę.

§ 2.

1. Biegłych ustanawia się dla poszczególnych gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a także innych umiejętności.

2. Tłumaczy ustanawia się dla poszczególnych języków obcych oraz dla języka migowego.

§ 3.

Ustanowienie biegłym lub tłumaczem osoby zatrudnionej wymaga zasięgnięcia opinii zakładu pracy zatrudniającego tę osobę.

§ 4.

Biegły i tłumacz przed objęciem funkcji składa wobec prezesa przyrzeczenie według następującej roty: "świadomy znaczenia mych słów i odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że powierzone mi obowiązki (biegłego sądowego, tłumacza przysięgłego) wykonywać będę z całą sumiennością i bezstronnością".

§ 5.

1. Biegły lub tłumacz nie może odmówić wykonania należących do jego obowiązków czynności w okręgu sądu okręgowego, przy którym został ustanowiony, zleconych przez sąd lub organ prowadzący postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych, z wyjątkiem wypadków okrelonych w przepisach regulujących postępowanie przed tymi organami.

2. W wypadkach innych niż wymienione w ust. 1 tłumacz może odmówić wykonania czynności należących do zakresu jego obowiązków tylko z ważnych przyczyn.

§ 6.

1. Prezes zwalnia z funkcji biegłego lub tłumacza:

1) na jego prośbę,

2) jeżeli biegły lub tłumacz utracił warunki do pełnienia tej funkcji albo gdy zostanie stwierdzone, że w chwili ustanowienia warunkom tym nie odpowiadał i nadal im nie odpowiada.

2. Prezes może zwolnić z funkcji biegłego lub tłumacza z ważnych powodów, w szczególności jeżeli nienależycie wykonuje on swoje czynności.

3. W wypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 2 lub w ust. 2, prezes jest obowiązany wysłuchać biegłego lub tłumacza, chyba że jest to niemożliwe.

§ 7.

O ustanowieniu biegłym lub tłumaczem osoby zatrudnionej oraz zwolnieniu z tej funkcji prezes zawiadamia zakład pracy.

§ 8.

1. Prezes prowadzi listy biegłych sądowych - według poszczególnych gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a także innych umiejętności, i listy tłumaczy przysięgłych - według języków, dla których zostali ustanowieni. Prezes prowadzi również wykazy biegłych sądowych i wykazy tłumaczy przysięgłych na kartach założonych dla każdego biegłego lub tłumacza; w listach i wykazach podaje się adres biegłego i termin, do którego został ustanowiony, oraz adres biura tłumacza, a także inne dane dotyczące specjalizacji.

2. Prezes skreśla z listy biegłego lub tłumacza oraz usuwa jego kartę z wykazu:

1) z chwilą zwolnienia z funkcji,

2) w razie śmierci,

3) z upływem okresu ustanowienia biegłego, chyba że nastąpiło ponowne ustanowienie.

3. Listy biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych są dostępne dla zainteresowanych w sekretariatach sądowych. W szczególności listy te udostępnia się stronom, uczestnikom postępowania oraz organom prowadzącym postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych i sądom wojskowym.

§ 9.

W styczniu każdego roku prezes podaje do wiadomości sądom rejonowym w okręgu sądu okręgowego oraz Ministerstwu Sprawiedliwości listy biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych, a także zawiadamia niezwłocznie o każdej zmianie listy oraz o wszczęciu wobec tych osób postępowania karnego albo o ubezwłasnowolnienie.

§ 10.

Wykazy biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych prowadzi się według ustalonych wzorów.

§ 11.

Biegłemu i tłumaczowi przysługuje za wykonanie czynności wynagrodzenie w wysokości określonej odrębnymi przepisami.

Rozdział 2
Biegli sądowi

§ 12.

1. Biegłym może być ustanowiona osoba, która:

1) korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich,

2) ukończyła 25 lat życia,

3) posiada teoretyczne i praktyczne wiadomości specjalne w danej gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a także innej umiejętności, dla której ma być ustanowiona,

4) daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego,

5) wyrazi zgodę na ustanowienie jej biegłym.

2. Posiadanie wiadomości specjalnych powinno być wykazane dokumentami lub innymi dowodami. Ocena, czy posiadanie wiadomości specjalnych zostało dostatecznie wykazane, należy do prezesa.

§ 13.

W razie potrzeby ustanowienia biegłego, prezes może w szczególności zwrócić się do właściwych stowarzyszeń lub organizacji zawodowych, przedsiębiorstw państwowych, instytucji, szkół wyższych oraz urzędów państwowych o wskazanie osób posiadających teoretyczne i praktyczne wiadomości specjalne w danej gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a także innych umiejętności.

§ 14.

Ustanowienie biegłym uprawnia po złożeniu przyrzeczenia do wydawania opinii na zlecenie sądu lub organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych w zakresie tej gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a także innych umiejętności, dla której ustanowienie nastąpiło. Biegły wydając opinię używa tytułu biegłego sądowego z oznaczeniem specjalności oraz sądu okręgowego, przy którym został ustanowiony.

§ 15.

1. Biegły jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić prezesa o:

1) każdej zmianie swego adresu,

2) zamierzonej przerwie w wykonywaniu czynności przez okres dłuższy niż 3 miesiące.

2. Jeżeli okoliczności wymienione w ust. 1 powstaną w czasie wykonywania przez biegłego czynności zleconej przez organ, o którym mowa w § 5 ust. 1, biegły zawiadamia o nich ten organ; w odniesieniu do okoliczności wymienionych w ust. 1 pkt 2 zawiadomienia należy dokonać także wówczas, gdy przerwa nie przekracza 3 miesięcy.

§ 16.

Prezes sprawuje nadzór nad biegłymi na zasadach określonych w odrębnych przepisach.

Rozdział 3
Tłumacze przysięgli

§ 17.

Tłumaczem języka obcego może być ustanowiona osoba, która:

1) korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich,

2) ukończyła 25 lat życia,

3) wykaże odpowiednią znajomość języka polskiego i języka obcego, dla którego ma być ustanowiona tłumaczem, oraz umiejętność tłumaczenia,

4) daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków tłumacza,

5) ukończyła wyższe studia magisterskie,

6) wyrazi zgodę na pełnienie funkcji tłumacza.

§ 18.

1. Znajomość języka obcego oraz umiejętność tłumaczenia powinna być wykazana dyplomem ukończenia i uzyskaniem tytułu zawodowego magistra odpowiednich dla danego języka wyższych studiów filologicznych lub studiów w zakresie lingwistyki stosowanej.

2. Znajomość języka obcego oraz umiejętność tłumaczenia może być za zgodą Ministra Sprawiedliwości wykazana również dyplomem lub świadectwem innym niż wymienione w ust. 1 albo stwierdzona w inny sposób.

3. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do wykazania znajomości języka polskiego.

§ 19.

W razie potrzeby ustanowienia tłumacza, prezes może w szczególności zwrócić się o wskazanie kandydata do odpowiedniej szkoły wyższej lub Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich, a w zakresie języka migowego - do Polskiego Związku Głuchych.

§ 20.

1. Tłumacz po ustanowieniu składa wzór swego podpisu oraz odcisk swojej pieczęci na założonej dla niego karcie wykazu tłumaczy przysięgłych.

2. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio w razie zmiany wzoru podpisu lub pieczęci tłumacza.

§ 21.

Tłumacz przysięgły uprawniony jest do:

1) sporządzania i poświadczania tłumaczeń na język polski z języka obcego, na ten język z języka polskiego oraz z języka obcego na inny język obcy w zakresie ustanowienia, a także do sprawdzania i poświadczania tłumaczeń z tego zakresu sporządzonych przez inne osoby,

2) sporządzania poświadczonych odpisów pism w języku, dla którego został ustanowiony, a także do sprawdzania i poświadczania odpisów pism z tego zakresu, sporządzonych przez inne osoby,

3) dokonywania tłumaczeń ustnych,

4) używania przy pełnieniu czynności tytułu tłumacza przysięgłego z oznaczeniem języka, dla którego został ustanowiony.

§ 22.

1. Przy poświadczaniu tłumaczeń oraz poświadczaniu odpisów pism sporządzonych w języku obcym tłumacz używa swojej pieczęci.

2. Pieczęć zamawia w Mennicy Państwowej prezes na koszt tłumacza.

3. Tłumacz występując ponownie o zamówienie pieczęci powinien uzasadnić powody tego zamówienia i zwrócić dotychczasową pieczęć.

§ 23.

1. Tłumacz prowadzi repertorium według ustalonego wzoru, w którym odnotowuje czynności określone w § 21 pkt 1 i 2.

2. Repertorium powinno być oprawione i składać się z ponumerowanych kart, których liczbę poświadcza prezes. Numerację pozycji repertorium prowadzi się odrębnie dla każdego roku kalendarzowego.

§ 24.

1. Na wszystkich poświadczonych tłumaczeniach oraz poświadczonych odpisach pism sporządzonych w języku obcym, które wydaje tłumacz, wymienia się pozycję, pod którą tłumaczenie lub odpis pisma sporządzonego w języku obcym odnotowane są w repertorium, oraz podaje się wysokość pobranego wynagrodzenia. Na sporządzonych tłumaczeniach i odpisach pism należy stwierdzić, czy sporządzono je z oryginału, czy też z tłumaczenia lub odpisu oraz czy tłumaczenie lub odpis jest poświadczony i przez kogo.

2. Jeżeli pismo, które zostało przetłumaczone lub którego odpis sporządzono, zawiera cechy nasuwające wątpliwości co do rzeczywistej jego treści, należy uczynić o tym wzmiankę na tłumaczeniu lub odpisie pisma, które wydaje tłumacz.

§ 25.

1. Tłumacz jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić prezesa o:

1) każdej zmianie adresu swego biura w obrębie wyznaczonej mu siedziby,

2) zamierzonej przerwie w wykonywaniu czynności przez okres dłuższy niż 3 miesiące.

2. Przepis § 15 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

§ 26.

Tłumacz, który został zwolniony, wydaje prezesowi pieczęć i repertorium. W razie śmierci tłumacza obowiązek ten ciąży na osobach, w których posiadaniu pieczęć i repertorium się znajduje.

§ 27.

Prezes lub upoważniony przez niego pracownik sądowy przeprowadza co najmniej raz w roku kontrolę działalności tłumacza. O przeprowadzonej kontroli czyni się wzmiankę w repertorium.

§ 28.

Prezes lub upoważniony przez niego pracownik sądowy mają prawo do:

1) sprawdzania jakości tłumaczeń za pośrednictwem znawców danego języka,

2) wglądu do akt i ksiąg tłumacza,

3) żądania wyjaśnień od tłumacza w sprawach pełnionej przez niego funkcji.

§ 29.

1. Tłumaczem języka migowego może być osoba, która ukończyła 21 lat życia oraz posiada świadectwo kwalifikowanego tłumacza II stopnia lub tytuł eksperta tego języka, wydane przez Polski Związek Głuchych.

2. Do tłumaczy języka migowego nie stosuje się przepisów § 1 ust. 3, § 17 pkt 2, 3 i 5, § 18, § 20, § 21 pkt 1, 2 i 4 oraz § 22-28.

Rozdział 4
Przepisy przejściowe i końcowe

§ 30.

Biegli i tłumacze ustanowieni na podstawie przepisów dotychczasowych stają się biegłymi i tłumaczami w rozumieniu niniejszego rozporządzenia, z tym, że biegli pełnią swe czynności do końca okresu, na który zostali ustanowieni.

§ 31.

Tracą moc:

1) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 1959 r. o biegłych sądowych (Dz. U. Nr 57, poz. 345),

2) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie tłumaczy przysięgłych (Dz. U. Nr 35, poz. 244).

§ 32.

Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.