Języki świata - obecnie na świecie używa się ok. 6-7 tysięcy języków. Dokładne ustalenie tej liczby utrudnia brak zgody wśród językoznawców co do klasyfikacji niektórych etnolektów jako odrębnych języków bądź dialektów. Przeważająca część języków świata pozostaje w formie bezpiśmiennej.

Podstawową jednostką klasyfikacji języków jest rodzina językowa. W obrębie rodziny mniejszymi jednostkami są: grupa i zespół. Czasem wyróżnia się też dodatkowe jednostki pośrednie, jak podrodzina i gałąź.

Rodziny językowe są łączone w jednostki wyższego rzędu: makrorodziny i fyle. Są one jednak rzadko stosowane, gdyż udowodnienie pokrewieństwa poszczególnych rodzin między sobą jest trudne i z reguły ma charakter hipotetyczny. Niekiedy uważa się że wszystkie ludzkie języki wywodzą się od jednego prajęzyka, nazywanego Proto-Human

Eurazja  

·       Języki indoeuropejskie - pod względem liczby mówiących (ok. 45% mieszkańców Ziemi) największa rodzina językowa świata. Obejmuje języki z terenów Europy i Azji Środkowo-Zachodniej, obecnie rozpowszechnione na wszystkie kontynenty.

·       Języki anatolijskie (hetyckie) - podrodzina języków indoeuropejskich, którymi posługiwała się ludność zamieszkująca współczesną Anatolię w okresie od ok. 2000 r. p.n.e. do początków naszej ery.

Językoznawcy wciąż nie są pewni czy języki anatolijskie oderwały się od języka praindoeuropejskiego i rozwijały samodzielnie czy też były po prostu jednymi z pierwszych, które ten proces rozpoczęły. Właśnie na rok 2000 p.n.e. datuje się występowania prajęzyka tej grupy. W XVIII-XVI w. p.n.e. w użyciu jest język starohetycki, którego najstarsze zapisy na glinianych tabliczkach spisane pismem klinowym są jednocześnie najstarszymi zapisami języków indoeuropejskich. Na późniejszy okres XV-VIII w. p.n.e. datuje się zabytki języka nowohetyckiego, luwijskiego i palajskiego spisanych pismem hieroglificznym. Z drugiej połowy I tysiąclecia p.n.e. (VII-I w. p.n.e.) pochodzą zabytki najmłodszych języków anatolijskich: lidyjskiego, licyjskiego, milyjskiego i karyjskiego, spisanych alfabetem greckim. Na przełomie er języki anatolijskie wyszły już z użycia.

·       Języki indoaryjskie (indyjskie  ) - podrodzina języków indoeuropejskich, które wraz z językami irańskimi oraz dardyjskimi tworzyły przed 1500 r. p.n.e. jedną wspólnotę językowo-kulturową (zobacz: języki indoirańskie).

Języki indoaryjskie wyodrębniły się około 1500 r. p.n.e., a ich zasięg pokrywał się z zasięgiem dorzecza Indusu. Z tego okresu pochodzą najstarsze zabytki okresu staroindyjskiego (1500-500 r. p.n.e.) - Wedy spisane językiem wedyjskim. W okresie średnioindyjskim (500 r. p.n.e. - 1000 r. n.e.) język wedyjski przekształcił się w sanskryt klasyczny i jego potoczne warianty, czyli prakryty, z których jednym jest pali. Następnym stopniem w ewolucji tej grupy językowej były dialekty zwane apabhrańśa, z których w okresie nowoindyjskim (po 1000 r.) ukształtowały się współczesne języki indyjskie. Najważniejsze z nich to m. in. język hindi, urdu, bengalski, marathi, gudżarati i pendżabski. Ogółem językami z tej grupy posługuje się ponad 700 mln osób, głównie na terenie Indii, Pakistanu, Nepalu, Bangladeszu i Sri Lanki.

·       Języki irańskie – podrodzina języków indoeuropejskich, którymi posługuje się około 75 mln osób zamieszkujących Bliski i Środkowy Wschód oraz Azję Środkową. Wśród nich najbardziej rozpowszechnione są: perski (21 mln), paszto (20 mln) i kurdyjski (16 mln).

 Współczesne języki irańskie

Języki irańskie wyodrębniły się około 1500 r. p.n.e. z indoirańskiej wspólnoty językowo-kulturowej. W okresie staroirańskim (1500-300 r. p.n.e.) języki staroirańskie podzieliły się na cztery grupy terytorialne (południowo-zachodnią, południowo-wschodnią, północno-zachodnią i północno-wschodnią), które w zasadzie istnieją do dziś. Najstarsze zapisy języków irańskich pochodzą z VI w. p.n.e. – jest to święta księga zaratusztrianizmu Awesta w języku awestyjskim oraz napisy naskalne w języku staroperskim.

Tradycyjnie w rozwoju języków irańskich wyróżniamy 3 okresy:

·       staroirański (1500 – 300 r. p.n.e.)

·       średnioirański (300 r. p.n.e. – 800 r. n.e.)

·       nowoirański (od 800 r.)

Najważniejszym językiem tej rodziny jest język perski, który przez długi czas był językiem klasycznym. W swoim rozwoju przeszedł od języka staroperskiego, przez średnioperski (pahlawi) aż do nowoperskiego.

Początkowy język tej grupy, protoirański, zaczął się różnicować około 2 tysięcy lat temu. Pierwotny podział dialektów przebiegał pomiędzy wschodem i zachodem. W późniejszym okresie oba zespoły dialektalne podzieliły się na grupę północną i południową, po czym nastąpił gwałtowny wzrost zróżnicowania a co za tym idzie wzrost liczby języków w tej grupie. Odzwierciedleniem tych procesów jest współczesny podział języków indoirańskich.

·       Języki nuristańskie - grupa językowa w obrębie języków indoirańskich, na którą składa się 5 języków używanych przez górskie ludy w izolowanych rejonach Hindukuszu na granicy Afganistanu i Pakistanu. Łącznie mówi nimi niecałe 30 tysięcy osób, z czego prawie 24 tysiące posługuje się językiem kati. Każdy z tych języków występuje w róznych odmianach dialektycznych.

·       Języki helleńskie - rodzina językowa w obrębie języków indoeuropejskich. Języki helleńskie wywodzą się ze wspólnego przodka (prajęzyka) - języka protohelleńskiego. Jedyne dwa zaświadczone starożytne języki helleńskie - starogrecki i macedoński - zaliczane są wraz z językami iliryjskim, trackim, frygijskim i dackim do postulowanej paleobałkańskiej ligi językowej. W dużej części opracowań rodzina helleńska w ogóle nie jest wyróżniana, a wszystkie podane w poniższym zestawieniu etnolekty uznawane są za odmiany języka greckiego, izolowanego w obrębie rodziny indoeuropejskiej.

·       Języki italskie, wraz z językami romańskimi. Języki italskie - podrodzina języków indoeuropejskich, z których jeden (łacina) dał początek współczesnym językom romańskim.

W okresie archaicznym języków italskich (VIII wiek p.n.e. - początek n.e.) na terenie Italii używano kilka języków z tej grupy: oskijskiego, umbryjskiego, faliskijskiego, a w Rzymie i okolicach łaciny. Niektórzy językoznawcy zaliczają do tej grupy także język wenetyjski. Najstarszy hipotetyczny zapis w języku łacińskim wykonany na fibuli pochodzi z VII lub VI wieku p.n.e.. Na początku naszej ery łaciną posługiwano się już na terenie całej Italii - tym samym rozpoczął się okres klasyczny (początek n.e. - 476). Okres ten przynosi rozkwit łaciny, którą posługiwano się na całym terytorium imperium rzymskiego. Wytworzyły się wówczas dwie odmiany językowe: łacina literacka (klasyczna) i łacina ludowa. Już w III wieku różnice między nimi były znaczne. Po upadku imperium łacina klasyczna wyszła z użycia, natomiast łacina ludowa spełniła funkcję prajęzyka dla języków romańskich. Okres od 476 do 800 roku nosi nazwę okresu preromańskiego, okres następny (od 800 roku) to okres romański. Z X wieku pochodzą najstarsze zapisy języków: włoskiego, hiszpańskiego i prowansalskiego.

Starożytne języki italskie, z wyjątkiem łaciny, są słabo poświadczone i znane tylko z nielicznych inskrypcji, a także słów zapożyczonych do innych języków.

Języki romańskie to podrodzina języków indoeuropejskich, którymi posługuje się jako językami ojczystymi około 750 mln osób, zamieszkujących przede wszystkim południowo-zachodnią Europę, Amerykę Łacińską.

Języki te rozwinęły się w okresie preromańskim (476-800 rok n.e.) z łaciny ludowej, którą posługiwano się na znacznych obszarach imperium rzymskiego. Okres od 800 roku uznaje się za okres romański. Najstarsze zabytki języków romańskich pochodzą z X wieku. Najpowszechniej używanymi językami z tej grupy są: hiszpański, portugalski, francuski, włoski i rumuński. Bogatą tradycję literacką posiadają również języki prowansalski i kataloński.

Na bazie języków romańskich powstały języki sztuczne, z których najbardziej znane to esperanto, ido, interlingua, lingua franca nova i wenedyk.

·       Języki celtyckie - grupa językowa w obrębie języków indoeuropejskich. Wiele języków z tej grupy wymarło. Współcześnie grupa ta jest reprezentowana przez języki: iryjski (irlandzki), szkocki (gaelicki), walijski i bretoński. Również te języki zagrożone są wymarciem, dlatego też prowadzone są działania na rzecz ich zachowania. Posługuje się nimi około 1,3 mln mówiących.

Języki celtyckie dzielą się na trzy podstawowe zespoły: kontynentalny, goidelski i brytański. Dla grup brytańskiej i goidelskiej używa się także nazw języki p-celtyckie i q-celtyckie. Wynika to z tego, że pochodzący z oryginalnego języka praceltyckiego dźwięk [kw] został zastąpiony w językach brytańskich dźwiękiem [p], a w goidelskich - [k]. I tak słowo 'głowa' w języku irlandzkim i szkockim gaelickim to ceann, a w manx kione, natomiast w walijskim to pen, a bretońskim penn.

Najbardziej odrębnym jzykiem wśród języków celtyckich jest wymarły język leponcki, który wykazuje cechy wspólne z pradawnymi językami italskimi, będąc prawdopodobnie językiem pośrednim powstałym w czasie rozpadu języka protoitaloceltyckiego.

Charakterystyczną cechą języków celtyckich są mutacje spółgłoskowe, zmieniające początek wyrazu :

·       Języki germańskie - grupa języków w obrębie języków indoeuropejskich, którymi posługuje się kilkaset milionów mówiących na całym świecie. Wywodzą się ze wspólnego języka pragermańskiego.

W swojej wczesnej fazie rozwoju języki germańskie miały najprawdopodobniej kontakt z bliżej nieokreślonym substratem językowym (przypuszczalnie któregoś z języków azjanickich lub uralo-ałtajskich). (Zob. język pragermański).

·       Języki tracko-ormiańskie - hipotetyczna podrodzina języków indoeuropejskich, z której współcześnie zachował się jedynie język ormiański. Posługuje się nim około 5 mln mówiących.

Pierwotnie języki te występowały na północnych i zachodnich wybrzeżach Morza Czarnego. W starożytności obejmowała ona dwie grupy dialektów (języków): trackie - w historycznej krainie Tracji i frygijskie - w Azji Mniejszej. Języki trackie wymarły w pierwszych wiekach naszej ery. Z dialektów starofrygijskich rozwinął się na początku naszej ery język nowofrygijski oraz (według niektórych badaczy) również język staroormiański, którego najstarsze zapisy pochodzą z V w. n.e. i który dał początek współczesnemu językowi nowoormiańskiemu. Fakt genetycznego pochodzenia języka ormiańskiego od dialektów frygijskich nie został jednak dostatecznie potwierdzony.

·       Języki tocharskie – podrodzina języków indoeuropejskich, które występowały na obszarze wschodniego Turkiestanu Chińskiego i Azji Środkowej. Na pustyni Takla-Makan odkryto spisane na liściach palmowych teksty religijne w dwóch odmianach języków tocharskich: język tocharski A (zachodni) i język tocharski B (wschodni). Teksty te, zapisane pismem brahmi, pochodzą z okresu V-VIII wieku n.e. i są przekładami indyjskich tekstów spisanych w sanskrycie. Języki tocharskie wymarły po VIII wieku wraz z kulturą Tocharów, którzy zostali najechani i podbici przez Ujgurów.

·       Języki bałtyckie - rodzina języków w obrębie języków indoeuropejskich, którymi w czasach historycznych posługiwali się Bałtowie na terenach od ujścia Wisły po południowe granice dzisiejszej Estonii (północne krańce łotewskiej krainy zwanej Liwonia). Większość języków z grupy bałtyckiej wymarło, co znacznie zawęziło obszar ich występowania.

Łącznie językami bałtyckimi posługuje się około 5 mln osób (w tym 3,3 mln litewskim i 1,7 mln łotewskim), głównie na terenie Litwy (litewski) i Łotwy (łotewski) oraz częściowo diaspora obu narodów, głównie w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie.

Ze względu na podobieństwa w zakresie gramatyki języki bałtyckie zalicza się wraz z językami słowiańskimi do jednej podrodziny bałtosłowiańskiej. Niemniej, języki bałtyckie nie są zupełnie podobne do słowiańskich.

·       Języki słowiańskie – grupa języków w obrębie rodziny języków indoeuropejskich (podrodzina bałtosłowiańska). Składa się z trzech zespołów językowych: zachodnio-, wschodnio- i południowosłowiańskiego. Najstarsze zachowane manuskrypty z tekstami słowiańskimi pochodzą z X wieku. Do zapisu języków słowiańskich używane są lub były alfabety: głagolicki, cyrylicki i łaciński (w niewielkim zakresie również arabski). Wywodzą się z języka prasłowiańskiego używanego przez dawnych Słowian, który uległ ostatecznemu rozbiciu na dialekty regionalne w wyniku ekspansji Słowian na Bałkany w VI wieku naszej ery.

Językami słowiańskimi posługuje się ponad 300 mln osób.

Na bazie języków słowiańskich powstały też sztuczne języki słowiańskie jak slovio, slovianski, meżduslavianski i glagolica, które w założeniu twórców powinny być zrozumiałe dla mówiących przynajmniej jednym językiem słowiańskim. Na podstawie wschodniosłowiańskich dialektów Syberii (z zapożyczeniami z języków tureckich oraz języka arabskiego) opracowano sztuczny język syberyjski. Również oparte na językach słowiańskich są fikcyjne języki północnosłowiańskie oraz wenedyk, język romański który przeszedł podobny rozwój jak polski.

·       Języki ilirskie a. iliryjskie, także: język iliryjski - to wspólna nazwa nadana prawdopodobnie blisko spokrewnionym ze sobą wymarłym językom z rodziny indoeuropejskiej, używanym w starożytności przez plemiona iliryjskie na obszarze zachodnich Bałkanów oraz południowo-wschodniej Italii (dzisiejszy włoski region Apulia, na tym terenie w użyciu był język mesapijski).

Informacje na temat tych języków są szczątkowe, gdyż Ilirowie po włączeniu ich ziem do Cesarstwa Rzymskiego ulegli romanizacji, a od VII wieku na skutek pojawienia się Słowian slawizacji.

Niektórzy językoznawcy sądzą, że istnieją związki pomiędzy językami iliryjskimi a albańskim, lub nawet, że ten jest ich kontynuatorem, nie zostało to jednak do końca potwierdzone.

·       Języki tyrreńskie - wymarła starożytna rodzina z okolic Morza Śródziemnego. Języki tyrreńskie (od gr. Tyrrenoi – Etruskowie) - zaproponowana w 1998, przez Helmuta Rixa, hipotetyczna rodzina językowa, w skład której miałyby wchodzić wymarłe już języki: etruski, lemnijski oraz retycki.

Rix datuje istnienie prajęzyka rodziny na ok. 1000 r. p.n.e. Niektórzy podejrzewają, że przed-greckie języki Cypru i Krety (m. in. minojski, eteokreteński i eteocypryjski) mogły również należeć do rodziny.

O ile panuje zgoda, co do związku trzech pierwszych, o tyle, status ostatnich, z powodu braku wystarczającego materiału porównawczego, należy uznać za nieokreślony. Niektórzy językoznawcy wyłączają przedgreckie języki Krety i Cypru spośród języków tyrreńskich, łącząc je w rodzinie języków egejskich, jeszcze inne opracowania łączą je z językami semickimi (np.: Cyrus Gordon).

Część językoznawców uważa, że języki tyrreńskie (wraz z egejskimi lub bez nich) i języki indoeuropejskie wywodzą się ze wspólnego prajęzyka indo-tyrreńskiego. Pewien hiszpański jezykoznawca, Jorge Alonso zasugerował że rodzina ta może być spokrewniona z baskijskim.

·       Języki uralskie - języki z północnej Eurazji i Węgier, ze względu na odrębność języka. Języki uralskie – rodzina językowa, której językami posługuje się ok. 24 mln ludzi, zamieszkujących północną Eurazję i Nizinę Węgierską. Zalicza się do niej: języki ugrofińskie i samodyjskie. Łączona z językami ałtajskimi, w ligę uralo-ałtajską (dawniej uznawaną za rodzinę). Nowsze badania lingwistyczne wykazują na powiązanie języków uralskich z językiem jukagirskim; dla potrzeb tej koncepcji tworzy się rodzinę uralsko-jukagirską.

Zdecydowana większość specjalistów jest zdania, że języki uralskie są rodziną, wywodzącą się od wspólnego prajęzyka. Pojawiły się jednak opinie kwestionujące tę tezę i postulujące ich uznanie raczej za ligę językową. Językoznawcy wysuwający taki postulat nie uznają pokrewieństwa języków samodyjskich z ugrofińskimi. Język jukagirski włączany jest w obręb języków uralskich jedynie przez niektórych językoznawców. jukagirskiego coraz częściej nazywana uralsko-jukagirską

·       Język jukagirski - język Jukagirów żyjących w dolinie rzeki Kołymy (wschodnia Syberia), występujący w dwóch dosyć mocno różniacych się od siebie dialektach. Obecnie używany przez niecałe 1000 osób. Silnie zagrożony wymarciem. Dawniej zaliczany do języków paleoazjatyckich, obecnie klasyfikowany jako odrębny w rodzinie języków uralskich (część jezykoznawców nazywa tę rodzinę uralsko-jukagirską). Praktycznie nie istnieje piśmiennictwo w języku Jukagirów, w razie potrzeby używana jest cyrylica.

Dialekty języka jukagirskiego:

·       Północnojukagirski ("tundrowy")

·       Południowojukagirski ("kołymski")

·       Języki ugrofińskie - grupa języków w obrębie języków uralskich lub uralsko-jukagirskich (liga uralo-ałtajska). Posługuje się nimi ok 24 mln mówiących, zamieszkujących Europę Północną, Syberię, a także Węgry. Grupa ta dzieli się na dwa zespoły: fiński (zwany czasem zachodniougrofińskim, fińsko-permskim) i ugryjski. Najważniejsze z nich to języki węgierski, fiński, estoński oraz mordwiński; jednak wieloma językami z tej grupy posługują się niewielkie społeczności zamieszkujące daleką północ Rosji i wraz z postępującą asymilacją tych ludów wiele z tych języków zagrożona jest wymarciem.

Cechą charakterystyczną języków z tej grupy jest występowanie dużej liczby przypadków (zwykle kilkanaście, zaś w języku wepskim - 24)

·       Języki samojedzkie, rzadziej nazywane także językami samodyjskimi - rodzina językowa, przez zdecydowaną większość specjalistów klasyfikowana w obrębie rodziny uralskiej. Są też próby kwestionowania tej klasyfikacji, polegające na uznawaniu języków samojedzkich za osobną rodzinę w obrębie ligi uralo-ałtajskiej.

Języki samojedzkie występują w północnej Rosji (północno-wschodni skrawek Europy i północno-zachodnia Azja). Posługuje się nimi ok. 25.000-30.000 ludzi, określanych jako Samojedzi lub Nieńcy. Obecnie w użyciu znajdują się 4 języki samojedzkie, są to:

język nieniecki (juracki) (ok. 23-27 tys. mówiących)

język nganasański (tawgi-samojedzki) (tawgijski) (ok. 500-1.000 mówiących)

język eniecki (jenisej-samojedzki) (mniej niż 300 mówiących)

język selkupski (ostiak-samojedzki) (ok. 1,5-3 tys. mówiących)

Spośród kilku wymarłych najbardziej znanym był język kamasyjski (sajan-samojedzki).

Języki samojedzkie dzieli się na dwa zespoły: północnosamojedzki i południowosamojedzki. Spośród używanych obecnie języków samojedzkich wszystkie poza selkupskim (ostiak-samojedzkim) należą do zespołu północnego. Wymarłe języki samojedzkie należały do zespołu południowego.

·       Języki ałtajskie - języki Azji północnej, środkowej i Turcji, ok. 6% ziemskiej populacji, przez niektórych językoznawców rodzina ałtajska jest uznawana za ligę językową, a jej grupy klasyfikowane są jako odrębne rodziny. Języki ałtajskie – grupa języków, tradycyjnie uznawanych za rodzinę językową, pochodząca od wspólnego prajęzyka. Obecnie często uważa się języki ałtajskie raczej za ligę językową - zespół języków, których podobieństwa wynikają ze wzajemnych interakcji  . Grupa języków ałtajskich dzieli się trzy rodziny:

·       języki tureckie

·       języki mongolskie

·       języki tungusko-mandżurskie

Językami ałtajskimi posługuje się ponad 348 mln osób, zamieszkujących rozległe obszary Azji, od Azji Mniejszej przez Azję Środkową i środkową Syberię, aż po chiński i rosyjski Daleki Wschód. Ze względu na swoje podobieństwo do języków uralskich łączone są w jedną ligę uralo-ałtajską. Dużo elementów ałtajskich posiadają też do tej pory niesklasyfikowane języki japoński i koreański.

Języki ałtajskie z największą liczbą użytkowników to turecki (około 75 mln), azerski (około 25 mln), tatarski, ujgurski (po około 6 mln), kazachski (około 5,3 mln) i mongolski (około 4,5 mln).

Typologicznie wszystkie języki ałtajskie należą do języków aglutynacyjnych. Cechą charakterystyczną jest również harmonia wokaliczna.

·       ęzyki tureckie albo turkijskie - najliczniejsza podrodzina języków ałtajskich, obejmująca około 140 mln mówiących. Zamieszkują oni obszar Azji Mniejszej (Turcja), Zakaukazia (Azerbejdżan), Azji Środkowej (Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan, Uzbekistan, Rosja i Chiny) i Syberii (Jakucja), a także Europy Wschodniej (Karaimi, Tatarzy, Baszkirzy, Czuwasze). Dzielą się na następujące grupy: bułgarską (dziś tylko język czuwaski), oguzyjską, kipczacką, karłucką czyli krachanidzką, północnosyberyjską (tylko język jakucki i dołgański) i południowosyberyjską.

Dawniej jedyną nazwą na tę rodzinę językową używaną w polskiej turkologii był termin "języki tureckie". Dziś coraz częściej stosuje sę jednak termin "języki turkijskie" - czynnie wprowadzony do turkologii przez Henryka Jankowskiego (Poznań) - co pozwala łatwo rozróżniać pomiędzy dwoma poziomami taksonomicznymi, np. w sformułowaniu "wyraz turkijski" (tak jak "wyraz słowiański") i "wyraz turecki" [=w języku Turcji] (tak jak: "wyraz polski").

Najstarsze inskrypcje, pochodzące z początków VIII wieku, odnaleziono w Mongolii, gdzie powstał pierwszy organizm państwowy ludów tureckich, tzw. Pierwszy, a potem też Drugi Kaganat (Staro)Turecki. Są to głównie inskrypcje nagrobne zapisane tzw. alfabetem runicznym (niemającym związku z runami skandynawskimi - nazwa oddaje jedynie ich podobny wygląd, co się tłumaczy tym, że zarówno w Skandynawii, jak i w Kaganacie Starotureckim pismem tym pisano na kamieniu, którego twardość wymuszała użycie linii prostych i kanciastych i równoczesne unikanie kształtów krągłych i łukowatych). Język staroturkijski poświadczony w napisach runicznych (znad rzek: Orchon [stąd: pismo orchońskie] i górny Jenisej) jest już jednak w pełni ukształtowanym, artystycznym językiem literackim (pełnił on finkcję ponaddialektalnego literackiego koine), toteż wysoce pradwopodobny jest domysł, że istniały też jakieś znacznie wcześniejsze zabytki w tym języku, które jednak - być może jako zapisane na mniej trwałym niż kamień materiale - nie zachowały się do naszych czasów. Turkijski alfabet runiczny został odcyfrowany przez uczonego duńskiego, Vilhelma Thomsena w końcu XIX w. - sukces ten można uznać za jeszcze większy niż odczytanie hieroglifów egipskich, jako że w czasach Thomsena nie wiedziano nawet, w jakim języku są teksty spisane tym pismem; nie wiedziano też, czy jest to pismo alfabetyczne, sylabowe czy hieroglificzne, ani w jakim kierunku należy je czytać (np. z prawa na lewo, z góry w dół itd.).

·       Języki mongolskie - rodzina języków ałtajskich, której współcześni przedstawiciele wydzielili się z języka ogólnomongolskiego w XIV-XVI wieku (po rozpadzie imperium Czyngis-chana)  . Obejmuje obecnie ponad 8,5 mln mówiących, zamieszkujących głównie obszar wschodniej części Azji Środkowej (Buriacja, Mongolia, Mongolia Wewnętrzna, Mandżuria), a także Europy Wschodniej (Kałmucja). Najwięcej mówiących, bo aż 7 mln, posługuje się językiem mongolskim właściwym, podczas gdy każdym z pozostałych języków tej grupy posługuje się do kilkuset tysięcy osób.

·       Języki tungusko-mandżurskie (języki tunguskie) - podrodzina języków ałtajskich, którymi posługuje się kilkadziesiąt tysięcy mówiących, zamieszkujących rozległe obszary wschodniej Syberii oraz rosyjskiego i chińskiego Dalekiego Wschodu. Dzieli się na dwie grupy: tunguską i mandżurską. Językom tym, ze względu na postępującą asymilację, grozi wymarcie.

·       Języki czukocko-kamczackie - wymierające języki północno-wschodniej Syberii. Języki czukocko-kamczackie - składająca się z 5 języków rodzina językowa północno-wschodniej Syberii, klasyfikowana jako gałąź języków paleoazjatyckich.

Językami tymi posługuje się obecnie ok. 14 tys. osób i liczba ta ciągle spada. W związku z tym, a także ekspansją języka rosyjskiego całą rodzinę językową uznaje się za wymierającą.

W skład rodziny czukocko-aleuckiej wchodzi 5 języków, które dzieli się na 2 grupy:

północne

·       język czukocki

·       język koriacki

·       język kerecki (wymarły w 2005 r.)

·       język alutorski (czasem uważany za dialekt koriackiego)

południowe

·       język itelmeński

Język itelmeński jest mało spokrewniony z językami północnymi.

·       Język czukocki - język Czukczów, zaliczany do języków paleoazjatyckich. Mówi nim ok. 11 tys. osób (1970). Poza Czukczami językiem tym posługuje się jeszcze społeczność wymierającego ludu Kereków oraz część Czuwańców.

Ma kilka dialektów: ueleński (najważniejszy), czauński, enmyliński, nunligrański i chotyrski. Różnice między dialektami są niewielkie.

W języku czukockim występuje harmoniczność samogłosek. Zaliczany do języków aglutynacyjnych. Ma kilka typów deklinacji i koniugacji. Czasownik odmienia się ze względu na podmiot i dopełnienie (podobnie jak w języku baskijskim). Cechą charakterystyczną składni jest ergatywność. W słownictwie dużo zapożyczeń z rosyjskiego.

Od 1931 pismo oparte na alfabecie łacińskim; od 1936 na cyrylicy z dodatkiem liter Ӄӄ i Ӈӈ.

·       Język koriacki - język paleoazjatycki z rodziny czukocko-kamczackiej, używany przez Koriaków.

Język ten używany jest w zachodnim skrawku Syberii - w środkowej części Kamczatki, zwłaszcza w Okręgu Koriackim

Językiem koriackim posługuje się niespełna 5.000 osób, tj. 53% populacji Koriaków (dane z 1989 r.). Język ten jest wypierany przez język rosyjski; jeszcze w 1959 r. koriackim posługiwało się 99,6% Koriaków.

W języku koriackim wyodrębnia się 11 dialektów.

Piśmiennictwo od 1931 r., początkowo w alfabecie łacińskim, następnie cyrylicą.

·       Język kerecki - wymarły język paleoazjatycki, używany przez Kereków, spokrewniony m.in. z językami czukockim i koriackim.

W 1997 r. w Rosji żyły jeszcze 2 osoby znające język kerecki. Język ten wymarł wraz ze śmiercią ostatniego użytkownika w 2005 r. Obecnie nieliczni pozostali Kerekowie (8 osób, wg wyników spisu powszechnego z 2002 r.) posługują się językiem czukockim.

·       Język alutorski - wymierający język, z rodziny czukocko-kamczackiej, używany na półwyspie kamczackim w Rosji. Posługuje się nim 40 ludzi. Niektórzy lingwiści uważają go za dialekt języka koriackiego.

·       Język itelmeński - język paleoazjatycki, używany przez Itelmenów. Klasyfikowany jest jako język z rodziny czukocko-kamczackiej, chociaż nie jest spokrewniony z pozostałymi językami tej rodziny.

Język ten używany jest we wschodnim skrawku Syberii - głównie w środkowej części Kamczatki - Okręgu Koriackim.

Językiem itelmeńskim posługuje się niespełna 500 osób, tj. 20-30% populacji Itelmeów. Język ten jest wypierany przez język rosyjski.

W języku itelmeńskim wyodrębnia się 2 dialekty.

Piśmiennictwo od 1932 r., początkowo w alfabecie łacińskim, następnie cyrylicą. Od 1984 r. zreformowano alfabet. Literatury w tym języku nie ma.

·       Języki drawidyjskie - języki południowych Indii i Sri Lanki, ok. 3% ziemskiej populacji, ze względu na włączanie przez niektórych językoznawców w obręb rodziny języka elamickiego nazywana czasami elamo-drawidyjską. Języki drawidyjskie - rodzina językowa, obejmująca 73   języki południowych Indii i Sri Lanki. Współcześnie posługuje się nimi ponad 200 mln mówiących. Języki te prawdopodobnie miały historycznie większy zasięg, ale wraz z przybyciem Ariów zostały zepchnięte na południe.

Języki drawidyjskie dzieli się na trzy główne grupy: środkową, północną i południową. Do najczęściej używanych należą języki południowodrawidyjskie: tamilski i telugu (po ok. 65 mln mówiących) oraz kannada i malajalam (po ok. 30 mln).

Do zapisu języków południowodrawidyjskich używa się różnych rodzajów pism południowoindyjskich, natomiast języki kurukh i gondi zapisuje się pismem dewanagari, a brahui - arabskim.

·       Język elamicki - wymarły język starożytnego Elamu, używany przez lud Elamitów począwszy od III tysiąclecia p.n.e.. W okresie od VI do IV wieku p.n.e. był oficjalnym językiem starożytnej Persji, wyszedł z użycia po podbojach Aleksandra Wielkiego.

Typologicznie język elamicki jest językiem aglutynacyjnym o nieustalonej przynależności genetycznej (niektórzy łączą go jedna z językami drawidyjskimi w rodzinę elamo-drawidyjską).

Na przestrzeni wieków wykształciły się trzy różne formy zapisu języka elamickiego.

·       Pismo protoelamickie jest najstarszym znanym systemem pisma używanym kiedykolwiek na terenie dzisiejszego Iranu (ok. 3100 – 2900 p.n.e.). Uważa się, że wytworzyło się z wczesnego pisma klinowego. Pismo protoelamickie, składające się z co najmniej tysiąca różnych znaków, nie zostało jak dotąd odczytane.

·       Pismo linearne zachowało się w postaci kilku skalnych inskrypcji. Przypuszcza się, iż może być sylabariuszem wywodzącym się z pisma protoelamickiego, chociaż nie zostało to potwierdzone. Używano go pod koniec III tysiąclecia p.n.e. Nieudane próby odczytania pisma linearnego prowadzili m.in. Walther Hinz i Piero Meriggi.

·       Elamickie pismo klinowe używane było od ok. 2500 do 331 p.n.e. i wywodzi się z pisma akadyjskiego. Składało się z ok. 130 symboli.

·       Języki północno-zachodniodrawidyjskie

·       Języki środkowodrawidyjskie

·       Języki południowodrawidyjskie

·       Języki abchasko-adygijskie (północno-zachodniokaukaskie) - wymierające języki ze wschodniego wybrzeża Morza Czarnego

·       Języki północno-wschodniokaukaskie - języki Czeczenii i Dagestanu, dawniej używane też na terenach Bliskiego Wschodu

·       Języki kartwelskie (południowokaukaskie) - język gruziński i pokrewne dialekty

·       Języki chińsko-tybetańskie - języki wschodniej i południowo-wschodniej Azji, pod względem liczby mówiących druga rodzina językowa świata (ok. 22% ziemskiej populacji)

·       Język chiński – język lub grupa języków z rodziny chińsko-tybetańskiej.

W piśmie chińskim zazwyczaj nie oddaje się różnic w wymowie, tj. zapis jest identyczny, ale jego wymowa może się bardzo różnić w zależności od dialektu/języka użytkownika. Poszczególne języki/dialekty mogą być nawet wzajemnie niezrozumiałe. Wyróżnia się nawet kilkadziesiąt języków chińskich.

·       Języki tybeto-birmańskie – grupa ok. 330 języków używanych w regionie himalajskim, południowych Chinach i Południowo-wschodniej Azji.

W zależności od sposobu klasyfikacji traktuje się je jako:

1.    podrodzinę w obrębie rodziny sino-tybetańskiej, obok języków chińskich   – hipoteza starsza, mocno podważana od lat osiemdziesiątych XX w., gdyż nie udowodnieno genetycznego pokrewieństa języków chińskich i tybeto-birmańskich, co jest konieczne, aby języki uznać za rodzinę  ,

2.    odrębną rodzinę językową,

3.    ogólne pojęcie zbiorcze dla kilku niespokrewnionych ze sobą grup językowych, gdyż nowsze ustalenia kwestionują genetyczną jedność języków tybeto-birmańskich.

·       Języki tybeto-birmańskie

·       Języki dajskie - języki południowo-wschodniej Azji, ok. 1.5% ziemskiej populacji

·       Języki lati-gelao

·       Języki li-laqua

·       Języki be-kam-tai

·       Języki austroazjatyckie - języki południowo-wschodniej Azji, Bangladeszu i wschodnich Indii, ok. 2% ziemskiej populacji

·       Języki munda lub mundajskie – rodzina językowa, skupiająca języki używane przez około 9 mln ludzi w środkowych i wschodnich Indiach i w Bangladeszu. Tworzą jednostkę systematyczną języków austroazjatyckich, zazwyczaj umieszczanych obok języków mon-khmerskich, a więc są spokrewnione z takimi językami Azji południowo-wschodniej, jak wietnamskim i khmerskim. Pochodzenie języków mundajskich jest nieznane, choć zazwyczaj przyjmuje się że są to języki autochtoniczne i że ich kolebka znajduje się we wschodnich Indiach. Głównymi językami rodziny są języki santali, mundari i ho. Wywarły wpływ na inne języki subkontynentu – w tym indo-sanskryckie i drawidyjskie, same również ulegając ich silnym wpływom. Rodzinę zazwyczaj dzieli się na dwie podrodziny: północno-mundajską, języki której używane są na płaskowyżu Ćhota Nagpur w stanach Jharkhand, Chhattisgarh, Bengal i Orisa oraz południowo-mundajskie, używane w środku stanu Orisa i wzdłuż granicy tegoż z Andhra Pradesh. Użytkownicy języków północno-mundajskich, z których najczęściej używanym językiem jest Santali, stanowią dziewięćdziesiąt procent wszystkich użytkowników. Po santali, mundari i ho – pod względem liczby użytkowników – są korku i sora. Pozostałe języki mundajskie są używane w małych, odizolowanych społecznościach i są słabo znane. Cechami charakterystycznymi języków mundajskich są trzy liczby (pojedyncza, podwójna i mnoga), dwa rodzaje (ożywiony i nieożywiony), inkluzywny i ekskluzywny zaimek pierwszej osoby oraz używanie zarówno zrostków, jak i czasowników pomocniczych do wyrażenia czasu. W mundajskim systemie dźwiękowym, sekwencje spółgłosek są rzadkie, za wyjątkiem środków wyrazu. Oprócz języka korku, gdzie istnieje rozróżnienie między wysokim a niskim tonem, akcent jest przewidywalny.

·       Mon-khmer — grupa językowa, rozpowszechniona obecnie w Azji południowo-wschodniej (Kambodża, Wietnam i Tajlandia), należąca do rodziny języków austro-azjatyckich.

Najważniejsze z nich, mające status języków urzędowych, to język khmerski w Kambodży, z odrębnym pismem sylabicznym oraz język wietnamski w Wietnamie  .

Poza tym grupa ta obejmuje szereg drobnych języków, podzielonych na poszczególne podgrupy:

·       Języki miao-yao (języki hmong-mien) - niewielka rodzina języków południowych Chin i południowo-wschodniej Azji

·       Język miao

·       Języki yao

·       Języki jenisejskie - wymierające języki środkowej Syberii. Języki jenisejskie – rodzina języków używanych w centralnej Syberii, głównie na terenie kraju krasnojarskiego. Języki jenisejskie spokrewnione są z językami na-dene  . Prawdopodobne jest też powiązanie w ramach makrorodziny dene-kaukaskiej z językiem chińskim i językami Kaukazu.

Afryka  

·       Języki afroazjatyckie - języki Afryki północnej i Bliskiego Wschodu, ok. 5% ziemskiej populacji. Języki afroazjatyckie (dawniej zwane rodziną semito-chamicką lub chamito-semicką) – wielka rodzina języków, zajmująca olbrzymie obszary od afrykańskich wybrzeży Atlantyku z językami hausa, arabskim i berberyjskimi na zachodzie aż po Róg Afryki (języki kuszyckie) i Bliski Wschód z językami hebrajskim i arabskim na wschodzie. Rodzina języków afroazjatyckich dzieli się na sześć podrodzin językowych.

·       Języki semickie - rodzina języków, należąca do języków afroazjatyckich, wywodząca się z języka prasemickiego. Językami semickimi posługuje się obecnie ok. 280 mln mówiących, zamieszkujących głównie na Bliskim Wschodzie, w Afryce Północnej i Etiopii. Współcześnie do najważniejszych języków tej rodziny zaliczają się:

·       język amharski,

·       język arabski,

·       język hebrajski,

·       język maltański

·       język tigrinia

Współczesne, żywe języki semickie, np. arabski czy hebrajski, ze względu na charakterystyczną dla języków afroazjatyckich budowę spółgłoskowo-rdzeniową (zob. alternacja), używają spółgłoskowych pism alfabetycznych (abdżadów), zwyczajowo pisanych od prawej do lewej. Fonetycznie charakteryzują się dużą liczbą spółgłosek gardłowych.

Z drugiej strony języki semickie wykazują też wiele cech typologicznych wspólnych z językami indoeuropejskimi, co świadczy o kontaktach tych dwóch rodzin w głębokiej starożytności.

·       Języki berberyjskie (berberskie) - podrodzina języków afroazjatyckich, używanych głównie na terenach gór Atlas w Maroku (gałąź północna) oraz w Libii, Algierii i Nigrze (gałąź południowa). Widoczna wydaje się unifikacja językowa północnych plemion berberyjskich wyrażająca się w przyjęciu wspólnej wersji języka zwanej tamazight, plemiona południowe (Tuaregowie) posługują się natomiast głównie językiem tuareskim.

Językami berberyjskimi mówi ok. 22 milionów ludzi.

·       Języki omockie (języki omotyckie) – rodzina używanych głównie w Etiopii języków afroazjatyckich, przez niektórych językoznawców klasyfikowana jako podrodzina języków kuszyckich. Języki omockie zapisywane są pismem etiopskim.

·       języki czadyjskie

·       język egipski † z koptyjskim †

·       języki kuszyckie

Języki omockie są jednak przez niektórych językoznawców klasyfikowane jako podrodzina języków kuszyckich. Niektórzy specjaliści wyłączają z rodziny kuszyckiej język bedża, czyniąc go izolowanym językiem w obrębie rodziny afroazjatyckiej.

·       Języki czadyjskie - rodzina języków afroazjatyckich, do której należy ważny zachodnioafrykański język hausa. Do rodziny czadyjskiej zalicza się oprócz hausa ponad 150 języków używanych w północnej Nigerii, w północnym Kamerunie i w Republice Czadu na południe i południowy wschód od jeziora Czad.

·       Język egipski – wymarły język z grupy języków afroazjatyckich używany przez starożytnych Egipcjan. Najstarsze przykłady pisanego języka egipskiego pochodzą z 3250 r. p.n.e.   Język ten skończył swój żywot wraz z cywilizacją egipską i został zastąpiony w Egipcie językiem arabskim.

·       Języki kuszyckie - rodzina języków afroazjatyckich, używanych na terenach Rogu Afryki oraz wzdłuż sudańskich i południowoegipskich wybrzeży Morza Czerwonego (w historycznej krainie Kusz). Najważniejszym jej przedstawicielam jest język oromo (ok. 25 mln. mówiących). Dużą rolę odgrywają też język afar i język somalijski ze względu na swój status języka urzędowego odpowiednio w Dżibuti oraz Somalii i Somalilandzie. Niektórzy badacze zaliczają do języków kuszyckich również języki omockie.

Niektóre z języków kuszyckich charakteryzują się występowaniem głosek mlaszczących, co może wskazywać na ich kontakty z rodziną khoisan w zamierzchłej przeszłości.

·       Języki nilo-saharyjskie - języki górnego dorzecza Nilu, Czadu i Sudanu. Języki nilo-saharyskie – grupa języków używanych przez około 11 milionów ludzi w Afryce, głównie na terytorium Czadu i w górnym dorzeczu Nilu, a także w Sudanie na terenach historycznej Nubii.

Języki nilo-saharyjskie stanowią luźną grupę silnie zróżnicowanych języków. Niektórzy językoznawcy kwestionują ich przynależność do jednej rodziny, uważając je za ligę językową, rozwiniętą w paleolicie z drobnych prajęzyków regionu. Najczęściej języki nilo-saharyjskie dzieli się na sześć podrodzin: songhaj, konam, maba, saharyjską, wschodniosudańską, środkowosudańską oraz izolowane języki fur, berta i kunama, przy czym przynależność używanych w oddalonym terenie dorzecza Nigru języków songhaj budzi najwięcej kontrowersji. Rodzinę wschodnio- i środkowosudańską do niedawna zaliczano wraz z językami berta i kunama do wspólnej grupy szari-nilockiej.

Niektórzy językoznawcy wskazują na pewne typologiczne podobieństwa języków nilo-saharyjskich (szczególnie środkowosudańskich) z językami nigero-kongijskimi, łącząc te dwie rodziny we wspólną fylę kongo-saharyjską lub nigero-saharyjską. Hipoteza ta nie jest jednak ogólnie akceptowana.

Języki nilo-saharyjskie (zwłaszcza język nubijski) wywarły w głębokiej starożytności wpływ na rodzinę afroazjatycką, przyczyniając się do rozwoju języka staroegipskiego. Z drugiej strony rodzina songhaj została silnie naznaczona wpływem afroazjatyckich języków berberyjskich.

·       Języki songhaj – rodzina języków nilo-saharyjskich, używanych przez kilka milionów ludzi w górnym biegu rzeki Niger. W średniowieczu języki te stanowiły główny środek komunikacji w królestwie Songhaj, dziś są wciąż używane jako jedne z ważniejszych, ponadetnicznych wspólnych języków regionu.

Języki songhaj dzielą się na dwa główne zespoły: północny i południowy. Do gałęzi południowej należy m.in. język dżerma używany przez liczną, dwumilionową społeczność Nigerczyków. W znacznie mniejszej grupie północnej, silnie naznaczonej wpływem języków berberyjskich, najważniejszy jest natomiast używany przez plemiona koczownicze język tadaksahak.

Ze względu na rozmieszczenie geograficzne – w znacznym oddaleniu od terenów zamieszkanych przez ludy mówiące innymi językami nilo-saharyjskimi – a także znaczną odrębność typologiczną – niektórzy językoznawcy kwestionują przynależność genetyczną rodziny songhaj do grupy nilo-saharyjskiej.

·       Języki saharyjskie - rodzina języków nilo-saharyjskich używanych na rozległych obszarach wschodniej Sahary od sudańskiej krainy Darfur po tereny wschodniej Libii, środkowego Czadu i północno-wschodniej Nigerii. Rozpada się na dwa główne zespoły: zespół wschodni z językami berti i zaghawa i zespół zachodni z najważniejszym w rodzinie saharyjskiej językiem kanuri. Językami saharyjskimi posługuje się kilka milionów ludzi.

·       Języki magan

·       Język fur (także: języki fur, nazwa własna: bèle fòòr lub fòòraŋ bèle) – nazwa odnoszona w najszerszym znaczeniu do dwóch blisko spokrewnionych ze sobą języków nilosaharyjskich, którymi posługuje się około 1 mln ludzi na pograniczu Sudanu i Czadu. Języki te – używany w sudańskiej prowincji Darfur właściwy język fur i używany w Czadzie język amdang – uznawane są czasem za dialekty jednego wspólnego języka fur.

·       Języki wschodniosudańskie

·       Języki środkowosudańskie – rodzina około trzydziestu języków nilo-saharyjskich używanych w Sudanie, Czadzie, Republice Środkowoafrykańskiej oraz w mniejszym zakresie w Ugandzie i Demokratycznej Republice Konga. Rozpada się na dwa główne zespoły: wschodniośrodkowosudański m.in. z językami lendu, magbetu i lugbara oraz zachodniośrodkowosudański m.in. z językami bongo i bagirmi.

Języki środkowosudańskie uważane są wśród innych nilo-saharyjskich za typologicznie najbardziej zbliżone do języków nigero-kongijskich, co skłania niektórych językoznawców do wyróżniania fyli kongo-saharyjskiej lub nigero-saharyjskiej.

·       Język berta - izolowany język w obrębie kontrowersyjnej rodziny nilo-saharyjskiej (dawniej zaliczany też do podgrupy szari-nilockiej), używany przez około 125 tys. ludzi w zachodniej Etiopii i około 22 tys. w sudańskim dorzeczu Nilu Błękitnego (stan z roku 1998).

·       Język kunama - język izolowany w obrębie rodziny nilo-saharyjskiej, dawniej zaliczany do podgrupy szari-nilockiej, używany przez ok. 107 tys. mówiących w Erytrei, a także przez nieliczne skupiska ludności w Etiopii. Rozpada się na kilka dialektów, niektóre są wzajemnie niezrozumiałe

·       Języki komuz

·       Języki nigero-kongijskie - języki Afryki subsaharyjskiej, ok. 6% ziemskiej populacji. Języki nigero-kongijskie tworzą jedną z największych grup językowych. Pod względem rozpowszechnienia, liczby mówiących i różnorodności zajmują pierwsze miejsce w Afryce. Języki tej rodziny używane są na obszarze niemal całej Afryki subsaharyjskiej, z wyjątkiem terenów środkowej i południowej Namibii i północno-zachodniej części RPA, gdzie w użyciu są języki khoisan oraz terenów Rogu Afryki, zajmowanego w większości przez języki etiopskie, kuszyckie i omotyckie. 

·       Języki atlantyckie (lub zachodnioatlantyckie) grupa języków z rodziny nigero-kongijskiej, według niektórych klasyfikacji stanowiąca podgrupę języków atlantycko-kongijskich. Używane wzdłuż wybrzeża Oceanu Atlantyckiego od Senegalu po Liberię. W przypadku języka ful, znaczące skupiska wzdłuż Sahelu, od Senegalu po Nigerię i Kamerun. Język ful i język wolof z Senegalu to najpopularniejsze języki z tej grupy, każdym z nich posługuje się kilka milionów ludzi.

·       Języki mande należą do rodziny języków nigero-kongijskich, według niektórych klasyfikacji na równi z językami atlantycko-kongijskimi i językami kordofańskimi. Grupa obejmuje 26 języków, którymi posługują się ludy Mande w kilku krajach Afryki Zachodniej, m. in. w Gambii, Gwinei, Gwinei Bissau, Senegalu, Sierra Leone, Mali, Liberii, Burkina Faso i Wybrzeżu Kości Słoniowej.

Do języków mande zaliczają się m.in.: malinke, mandinka, soninke, bambara, diula, mende, susu, wai i kpelle.

Języki mande są językami tonalnymi, a tony pełnią w nich przeważnie funkcję rozróżniania form gramatycznych.

·       Języki woltyjskie (gur)

·       Języki kwa - podgrupa języków nigero-kongijskich, według klasyfikacji Josepha Greenberga stanowiąca w niej osobną rodzinę, niektórzy językoznawcy włączają jednak języki kwa do wolta-kongijskich w grupie atlantycko-kongijskiej.

Grupa kwa obejmuje 73 języki używane na wybrzeżach Zatoki Gwinejskiej, od południowo-zachodniej części Wybrzeża Kości Słoniowej aż po południowo-wschodnie krańce Nigerii.

Języki tej grupy odznaczają się dużą tonalnością i mają rdzenie jedno- i dwusylabowe.

·       Języki benue-kongijskie (tu należą m.in. języki bantu). Języki benue-kongijskie albo benue-kongo - podgrupa języków nigero-kongijskich, według klasyfikacji Josepha Greenberga stanowiąca w niej osobną rodzinę, niektórzy językoznawcy włączają jednak języki benue-kongijskie do wolta-kongijskich w obrębie podgrupy atlantycko-kongijskiej.

Grupa benue-kongo obejmuje w klasyfikacji Greenberga 557 języków używanych w niemal na całym obszarze Afryki subsaharyjskiej z wyjątkiem obszarów Afryki Zachodniej, Rogu Afryki i Namibii. Językami benue-kongo mówi więc znaczna część Afryki od Nigerii aż do RPA.

·       Języki adamawa-ubangi także języki wschodnie adamawa - podgrupa języków nigero-kongijskich, według klasyfikacji Josepha Greenberga stanowiąca w niej osobną rodzinę, niektórzy językoznawcy włączają jednak języki adamawa-ubangi do wolta-kongijskich w obrębie podgrupy atlantycko-kongijskiej.

Grupa woltyjska obejmuje 112 języków używanych w Republice Środkowoafrykańskiej oraz na północy Kamerunu i Demokratycznej Republiki Konga. Niektórzy językoznawcy włączają do tej rodziny również część języków z terytorium Czadu, południowego Sudanu i Nigerii. Języki tej grupy należą do najsłabiej poznanych w Afryce.

Języki tej grupy odznaczają się częściową harmonią wokaliczną.

·       Języki kordofańskie - grupa języków używanych przez mieszkańców Gór Nubijskich w Sudanie, pierwotnie klasyfikowana jako część wielkiej grupy nigero-kordofańskiej, obecnie zaliczana do języków nigero-kongijskich.

·       Języki khoisan - języki Buszmenów i Hotentotów, posiadają charakterystyczne mlaski. Języki khoisan (języki buszmeńsko-hotentockie) - rodzina językowa obejmująca ponad 100 języków występujących w Afryce, głównie krajach Afryki południowej (RPA, Namibia, Angola, Botswana i Tanzania). Języki tej rodziny reprezentują typ języków mlaskowych, których cechą charakterystyczną jest występowanie tzw. mlasków, mających status fonemów. Niekiedy uznawane są za najstarszą z rodzin językowych i przeciwstawiane pozostałym językom ludzkości, które zatraciły mlaski.

Większość języków tej rodziny jest wymarłych lub zanikających. Współcześnie posługuje się nimi zaledwie ok. 350 tys. mówiących. Najważniejszy z języków khoisan jest język nama.

Warto pamiętać, że jednym ze światowej sławy i renomy specjalistów zajmujących się językami mlaskowymi był polski etnograf i językoznawca Roman Stopa (1895-1995). Przed II wojną światową badał on ludy Bantu, Buszmenów i Hotentotów.

·       Język hadza

·       Język sandawe

·       Języki północne khoisan

·       Języki środkowe khoisan

·       Języki południowe khoisan

Ameryka Północna  

·       Języki eskimo-aleuckie - podbiegunowe języki Czukotki, Alaski, północnej Kanady i Grenlandii. Języki eskimo-aleuckie - rodzina językowa obejmująca kilka języków, używanych przez Eskimosów i Aleutów na północnych krańcach Ameryki (Alaska, Grenlandia, północna Kanada) i Syberii (Półwysep Czukocki, Wyspa Beringa).

Według hipotezy Josepha Greenberga rodzina eskimo-aleucka miałaby być jedną z trzech głównych rodzin językowych Ameryki (pozostałe to rodzina na-dene i hipotetyczna nadrodzina amerindiańska) i odpowiadać trzeciej fali migracji w procesie zasiedlania kontynentu.

·       Języki eskimo-aleuckie - rodzina językowa obejmująca kilka języków, używanych przez Eskimosów i Aleutów na północnych krańcach Ameryki (Alaska, Grenlandia, północna Kanada) i Syberii (Półwysep Czukocki, Wyspa Beringa).

Według hipotezy Josepha Greenberga rodzina eskimo-aleucka miałaby być jedną z trzech głównych rodzin językowych Ameryki (pozostałe to rodzina na-dene i hipotetyczna nadrodzina amerindiańska) i odpowiadać trzeciej fali migracji w procesie zasiedlania kontynentu.

·       Języki aleuckie

·       Języki na-dene - rdzenne języki Ameryki Północnej. Języki na-dene - jedna z większych rodzin języków rdzennej ludności Ameryki Północnej. Zalicza się do niej języki atapaskańskie, język tlingit (południowo-zachodnia Alaska) i język eyak. Dawniej do rodziny tej zaliczano też język haida, obecnie jednak został z niej przez większość lingwistów wykluczony. Językami grupy atapasko mówią m.in. Indianie Nawaho i Apacze.

·       Język haida

·       Języki tlingit

·       Języki atapaskańskie, także: atapasko, athapaskan - rodzina języków rdzennej ludności Ameryki Północnej, zaliczana do nadrodziny na-dene. Rozpada się na trzy główne zespoły języków, rozrzucone po całym kontynencie:

·       południowy - w dorzeczu Rio Grande (należy tu m. in. język nawaho oraz języki Apaczów)

·       środkowy - na amerykańskich wybrzeżach Oceanu Spokojnego (należy tu m. in. język hupa)

·       północny - w Kanadzie i Alasce

Języki atapaskańskie są jedynymi językami amerykańskich Indian, dla których udało się udowodnić pokrewieństwo z językami azjatyckimi, a konkretnie językiem ketyjskim.

·       Języki algijskie (= zespół algijski) - wielka rodzina języków rdzennej ludności Ameryki Północnej. Językami algijskimi posługiwano się głównie na wschodzie Ameryki Północnej (od Labradoru do Quebecu) i dalej na południe, do Karoliny Północnej, a także w okolicy Wielkich Jezior, w kanadyjskiej prowincji Alberta i amerykańskich stanach: Montana, Wyoming i Kolorado. Jezyki algijskie budują słowa z wielu elementów składowych, które samodzielnie nie są używane, a pojedyncze słowo może mieć znaczenie całego zdania. Ważną rolę odgrywają przyrostki i przedrostki, istnieją przypadki i formy fleksyjne.

·       Języki algonkińskie również: fyla (makro)algonkińska - wielka rodzina języków w Ameryce Północnej, zaliczana do rodziny algijskiej. Językami algonkińskimi posługują się ludy algonkińskie. Rodzina algonkińska dzieli się na kilka mniejszych zespołów.

·       Języki makrosiouańskie - nadrodzina, często nieuznawana. Języki makrosiouańskie - wielka fyla (makrorodzina) języków rdzennej ludności Ameryki Północnej. W okresie przed kolonizacją językami należącymi do tej fyli posługiwały się plemiona na terenie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych i Kanady: od południowego Ontario, poprzez stan Nowy Jork po południowe Appalachy oraz na Wielkich Równinach od Montany po Wisconsin, a na południu do Teksasu i Wisconsin. Języki tej fyli często używają przedrostków i przyrostków oraz morfemów typu infiksów, czyli pojawiających się w środku słowa, a nie na początku lub na końcu. W języku dakota mani znaczy "chodzić", a wa to infiks oznaczający pierwszą osobę. Stąd słowo ma-wa-ni oznacza "ja chodzę".

·       Języki siouan - rodzina języków Indian północnoamerykańskich, według niektórych klasyfikacji zaliczana do fyli makrosiouańskiej.

·       Języki irokeskie – rodzina języków używanych przez rdzenną ludność Ameryki Północnej w rezerwatach w prowincjach Ontario i Quebec w Kanadzie oraz w stanach Nowy Jork i Oklahoma w USA. Do grupy języków irokeskich należą takie języki jak: czirokeski, huroński, mohawk, cayuga, oneida, onondaga i inne. Według niektórych klasyfikacji języki irokeskie zalicza się wraz w siouańskimi i kaddo do fyli makrosiouańskiej.

·       Języki kaddo

·       Języki juma

·       Języki majańskie, także: języki maja, maja-kicze - jedna z ważniejszych rodzin językowych w Mezoameryce z największą liczbą użytkowników wśród języków autochtonicznych obu Ameryk. Językami majańskimi posługują się Majowie (tak współcześni, jak i z czasów historycznych) na terenach Meksyku, Gwatemali, Belize i Hondurasu. Wszystkie języki tej rodziny wywodzą się z używanego prawdopodobne 5000 lat temu prajęzyka, zwanego językiem proto-majańskim. Do rodziny tej zalicza się też klasyczny język majański, używany w okresie świetności cywilizacji Majów. Większość języków majańskich to ergatywne języki polisyntetyczne o szyku zdania VSO, posiadające spółgłoski ejektywne. Od czasu kolonizacji hiszpańskiej do zapisu języków majańskich używa się alfabetu łacińskiego, aktualnie w konwencji proponowanej przez Academia de Lenguas Mayas de Guatemala (ALMG)

·       Języki muskogejskie - rodzina języków rdzennej ludności Ameryki Północnej, używanych w południowo-wschodnich Stanach zjednoczonych. Obecnie mówi nimi łącznie ok. 15 000 osób. Rodzina muskogejska zaliczana bywa niekiedy do nadrodziny siouańsko-muskogejskiej w ramach fyli makrosiouańskiej. Typologicznie są to języki aglutynacyjne.

·       Języki otomang

·       Języki penutiańskie

·       Języki salisz (ang. salish) to grupa języków używanych przez Indian w zachodniej Kanadzie i północno-zachodnich Stanach Zjednoczonych. Większość języków z tej grupy jest zagrożona przez ekspansję języka angielskiego. Posługują się nimi głównie starsi ludzie, niektóre języki zna tylko kilka osób.

·       Języki uto-azteckie – rodzina języków rdzennej ludności Ameryki Północnej i Środkowej, obejmujaca 61 języków, którymi posługują się łącznie prawie 2 miliony użytkowników. 

Do grupy uto-azteckiej zalicza się między innymi język nahuatl używany przez prekolumbijską cywilizację Azteków, a wspólcześnie przez ponad 1,6 miliona osób w Meksyku oraz język hopi w Arizonie.

·       Języki wakaskie - rodzina języków używanych przez rdzennych mieszkańców Kanady na zachodnim wybrzeżu w prowincji Kolumbia Brytyjska w rejonie wyspy Vancouver. Języki wakaskie charakteryzują się typowym wśród języków Wybrzeża Północno-Zachodniego występowaniem złożonych zbitek spółgłoskowych.

Ameryka Południowa  

·       Języki tupi

·       Języki tupi-guarani - rodzina języków autochtonicznej ludności Ameryki Południowej, należąca do większej rodziny języków tupi.

Do rodziny tupi-guarani zalicza się język guarani oraz inne jego formy i dialekty, który jest obok hiszpańskiego językiem urzędowym Paragwaju. Językiem guarani posługują się wschodnioboliwijscy Guarani, Chawuncu, lub Chiriguano. W Boliwii mówi nim około 33,670. W Argentynie 15,000 (głównie w Jujuy). Około 304 używa tego języka w paragwajskim Chaco.

Ponadto języki tej grupy występują w płn. Boliwii oraz na rozległych obszarach centralnej części Amazonii.

·       Języki ajmara - rodzina języków autochtonicznej ludności Ameryki Południowej.

·       Języki araukańskie

·       Języki arawak

·       Języki czibczańskie - rodzina językowa w Ameryce Środkowej i Południowej. Języki te wywodzą się z pogranicza Hondurasu, Nikaragui i Panamy, ale rozprzestrzeniły się na teren Kolumbii. Charakteryzują się ubogim systemem spółgłoskowym. Pokrewieństwo tej rodziny języków wykazał jako pierwszy kostarykański uczony Adolfo Constenla Umaña.

·       Języki że

·       Języki karibi

·       Języki keczua

·       Języki mura - rodzina języków używanych w Ameryce Południowej. Jedynym żywym językiem z tej rodziny jest język pirahã, którym posługuje się 150 osób w ośmiu wioskach w dżungli amazońskiej. Inne języki: mura, bohurá i yahahí wymarły wskutek ekspansji języka portugalskiego.

Australia i Oceania  

·       Języki indopacyficzne - rdzenne języki Tasmanii, Nowej Gwinei i Oceanii, hipotetyczna makrorodzina lub fyla językowa zaproponowana przez Josepha Greenberga. Języki indopacyficzne - fyla językowa ("nadrodzina"), postulowana przez Josepha H. Greenberga, łącząca języki tasmańskie, języki andamańskie i papuaskie a także język kusunda w Nepalu. Nie należą do niej natomiast języki australijskie. Kontrowersyjna hipoteza języków indopacyficznych nigdy nie zdobyła szerszego uznania. Przeciw niej przemawiają dwa poważne argumenty:

·       geografia rozmieszczenia tych języków

·       fakt, że zdaniem większości językoznawców po upływie ok. 10 000 lat prajęzyk nie pozostawia żadnego śladu w językach potomnych. Tymczasem np. ludność Tasmanii była izolowana przez ok. 11 000 lat, zatem ewentualny prajęzyk musiałby istnieć odpowiednio wcześniej. Z uwagi na to hipoteza indopacyficzna wydaje się nie tyle niewiarygodna co nieweryfikowalna.

Zwolennicy hipotezy natomiast opierają się na badaniu bardzo wolno zmieniających się części mowy, np. zaimków a także na charakterystycznych przesunięciach spółgłoskowych.

·       Języki tasmańskie – grupa kilku słabo poznanych języków (dialektów?) tubylczej ludności Tasmanii, izolowanych, zaliczanych przez Josepha Greenberga do indopacyficznej nadrodziny językowej, którymi przed przybyciem Anglików mówiło około 5000 ludzi.

Języki te wygasły ostatecznie w roku 1905 wraz ze śmiercią Fanny Cochrane Smith, ostatniej osoby dla której tasmański był językiem ojczystym. Na uwagę zasługuje postulowany brak pokrewieństwa z językami australijskimi.

·       Języki andamańskie – postulowana rodzina językowa, skupiająca języki, używane przez autochtoniczną ludność Andamanów, indyjskiego terytorium związkowego. W jej skład wchodzą dwie grupy – wielko-andamańska i ongijska oraz język sentinel (nieudokumentowany, a co za tym idzie niezaklasyfikowany).

·       Języki nowogwinejskie - hipotetyczna rodzina języków papuaskich używanych w Nowej Gwinei i na sąsiadujących z nią wyspach.

Przykłady języków nowogwinejskich: Język abasakur, Język abaga, Język abia, Język abui, Język aeka, Język agala, Język aghu, Język agöb, Język airo, Język airoran, Język amaimon, Język amanab, Język ambasi, Język amele, Język angaataha, Język anggor, Język ankave, Język arandai, Język arawum, Język arigibi, Język asas, Język asat, Język asmat casuarina, Język asmat centralny, Język asmat citak, Język asmat północny, Język aturu, Język auyana, Język awa, Język awin, Język baburiwa, Język bagupi, Język baham, Język baimak, Język bainapi, Język bam, Język bamu kiwai, Język barai, Język barau, Język bariji, Język baruga, Język baruya, Język bau, Język bauwaki, Język beami, Język bemal, Język benabena, Język bepour, Język berik, Język bian marind, Język biangai, Język bilakura, Język bimin, Język binahari, Język binandere, Język bine, Język binumarien, Język biyom, Język blagar, Język boazi, Język bonerif, Język bongu, Język bonkiman, Język bulgebi, Język bunabun, Język bunak, Język burum, Język chimbu, Język chuave, Język dabra, Język dadibi, Język daga, Język dahating, Język danaru, Język dani grand valley, Język dani zachodni, Język daonda, Język dedua, Język degenan, Język dem, Język demta, Język dera, Język digul górny, Język dimir, Język dogoro, Język domu, Język domung, Język doriri, Język doromu, Język dorro, Język dubu, Język duduela, Język dumpu, Język dumun, Język duna, Język duriankere, Język ederah, Język eipo, Język ekagi, Język emerum, Język emumu, Język erima, Język faita, Język faiwol, Język fasu, Język fataluku, Język finungwa, Język fiwaga, Język foau, Język foe, Język forak, Język fore, Język fuyuge, Język gabutamon, Język gadsup, Język gahuku, Język gaina, Język gal, Język ganglau, Język ganja, Język gants, Język garuh, Język garus, Język gende, Język gidra, Język gimi, Język ginuman, Język girawa, Język gizra, Język gogodala, Język goliath, Język guhu-semane, Język guiarak, Język gumalu, Język gusan, Język gwedena, Język hamtai, Język hinihon, Język huli, Język humene, Język hunjara, Język idi, Język iha, Język ikobi, Język ikundun, Język inanwatan, Język ipiko, Język ipili, Język iria, Język irumu, Język isabi, Język isan, Język isebe, Język itik, Język ivori, Język iwur, Język jilim, Język jimajima, Język kabola, Język kaeme górny, Język kaeti, Język kafoa, Język kairi, Język kairui, Język kalam, Język kaluli, Język kamano, Język kamasa, Język kamoro, Język kampong baru, Język kamula, Język kanum, Język kapori, Język karami, Język karas, Język kare, Język kasua, Język kasuweri, Język kate, Język kati południowy, Język kati północny, Język katiati, Język katinja, Język kaure, Język kaugat, Język kauwol, Język kawatsa, Język kaygir, Język kelon, Język kemtuk, Język kerewo, Język kesawai, Język ketengban, Język keuro, Język kewa, Język kewieng, Język kia, Język kilmeri, Język kimaghana, Język kinalakna, Język kinome, Język kiwai południowy, Język kiwai północnowschodni, Język kobon, Język koguman, Język koiari, Język koiari górski, Język koita, Język kolana, Język kolom, Język komba, Język komutu, Język konai, Język konda, Język koneraw, Język korafe, Język korak, Język korapun, Język kosare, Język kosarek, Język kosorong, Język kotogut, Język kovai, Język kowaki, Język kube, Język kumokio, Język kunimaipa, Język kwale, Język kware, Język kwato, Język kwerba, Język kwesten, Język lamma, Język laua, Język lembena, Język lemio, Język lewada, Język lohiki, Język lovaea, Język magi, Język mahigi, Język mairasi, Język mairasi północny, Język maiwa, Język makasai, Język maklew, Język malas, Język male, Język mamaa, Język managalasi, Język mander, Język manem, Język mape, Język mapena, Język mapi, Język maremgi, Język maria, Język marind, Język maring, Język matepi, Język mawae, Język mawak, Język mawan, Język mawes, Język mebu, Język medlpa, Język mekwei, Język mena, Język menya, Język meriam, Język mesem, Język mianmin, Język migabac, Język minanibai, Język moere, Język molof, Język momare, Język mombum, Język moni, Język mor, Język morafa, Język moraori, Język morehead dolny, Język morehead górny, Język moresada, Język morigi, Język mosimo, Język morawa, Język mugil, Język mulaha, Język munit, Język munkip, Język murupi, Język musak, Język musar, Język mutum, Język nabak, Język nafri, Język nagovisi, Język nahu, Język nakama, Język nake, Język nalca, Język nambu, Język namumi, Język nankina, Język narak, Język narau, Język ndom, Język nduga, Język nedebang, Język nek, Język nekgini, Język neko, Język nete, Język ngaing, Język ngalik południowy, Język ngalik północny, Język ngalum, Język nii, Język nimboran, Język nimi, Język ninggera, Język ninggirum, Język nipsan, Język nokopo, Język nomad, Język nomane, Język nomu, Język notu, Język nuk, Język numanggang, Język oirata, Język oksapmin, Język omati, Język onabasulu, Język onjob, Język ono, Język opao, Język orokaiva, Język orokolo, Język osum, Język owena, Język pa, Język pagi, Język panim, Język papasena, Język parawen, Język pawaian, Język pay, Język pila, Język pisa, Język podopa, Język pondoma, Język pulabu, Język puragi, Język purari, Język rapting, Język rempi, Język rerau, Język riantana, Język saberi, Język saep, Język safeyoka, Język sakam, Język saki, Język samosa, Język saruga, Język sasawa, Język sau, Język sauk, Język sause, Język sausi, Język sawuy, Język selepet, Język semimi, Język sempan, Język sene, Język senggi, Język sentani, Język setaman, Język siagha, Język sialum, Język siane, Język sihan, Język sileibi, Język silopi, Język simbari, Język simog, Język sinsauru, Język sirio, Język sirkai, Język siroi, Język som, Język somahai, Język some, Język songum, Język sonia, Język suena, Język suki, Język sumau, Język taikat, Język tairora, Język tamagario, Język tanah merah, Język tanglapui, Język tani, Język tao, Język taogwe, Język taori-keri, Język taori-so, Język tarof, Język tate, Język tauade, Język tauya, Język taworta, Język telefol, Język tewa, Język tifal, Język timbe, Język tirio, Język toaripi, Język tobo, Język tofamna, Język tomu, Język tonda, Język tori aikwakai, Język towei, Język turaka, Język turu, Język uaripi, Język ufim, Język uhunduni, Język ukuriguma, Język ulingan, Język uni, Język uria, Język urigina, Język usino, Język usu, Język utu, Język wabuda, Język wadaginam, Język waffa, Język wahgi, Język waia, Język waina, Język wamas, Język wambon, Język wanambre, Język wandabong, Język wanggom, Język wano, Język wantoat, Język wanuma, Język wares, Język waris, Język warkay, Język waruna, Język wasembo, Język waskia, Język weleki, Język weretai, Język weri, Język wiru, Język wodani, Język woisika, Język yaben, Język yabiyufa, Język yabong, Język yafi, Język yagawak, Język yagomi, Język yagwoia, Język yahadian, Język yaknge, Język yangulam, Język yaqay, Język yarawata, Język yareba, Język yekora, Język yelmek, Język yey, Język yoidik, Język yonggom, Język zia, Język zimakani, Język ömie

·       Języki zachodniopapuaskie - hipotetyczna rodzina języków języków indopacyficznych.

Przykłady języków zachodniopapuaskie: Język amberbaken, Język brat, Język galela, Język hattam, Język ibu, Język kalabra, Język kuwani, Język loda, Język madik, Język makian zachodni, Język moi, Język modole, Język moraid, Język pagu, Język sahu, Język seget, Język tabaru, Język tehit, Język temate, Język tidore, Język tobelo

·       Języki east bird's head

·       Języki geelvink

·       Języki sko

·       Języki kwomtari-baibai

·       Języki arai

·       Języki amto-musian

·       Języki torricelli - hipotetyczna rodzina języków jzyków indopacyficznych.

Przykłady języków nowogwinejskich: Język agi, Język aiku, Język alu, Język arapesh górski, Język arapesh południowy, Język aru, Język aruek, Język aruop, Język au, Język beli, Język bragat, Język bumbita, Język buna, Język bungain, Język eitiep, Język elepi, Język elkei, Język galu, Język gnau, Język heyo, Język kamasau, Język kayik, Język kombio, Język laeko, Język lilau, Język lou, Język mandi, Język monumbo, Język muniwara, Język nambi, Język ningil, Język olo, Język one, Język seta, Język seti, Język siliput, Język urat, Język urim, Język urimo, Język wiaki, Język wom, Język yahang, Język yambes, Język yapunda, Język yau, Język yil, Język yis

·       Języki sepik-ramu

·       Języki wschodniopapuaskie

·       Języki austronezyjskie - rdzenne języki Oceanii i Azji Południowo-Wschodniej, ok. 4% ziemskiej populacji. Dzieli się na trzy główne podrodziny języków:

·       języki indonezyjskie (zachodnioaustronezyjskie) (250 mln)

·       języki oceaniczne (wschodnioaustronezyjskie) (2,2 mln)

·       języki tajwańskie (północnoaustronezyjskie) (200 tys.)

Zróżnicowanie wśród języków tajwańskich jest większe niż między resztą języków austronezyjskich, co sugeruje pochodzenie całej rodziny języków z Tajwanu.

Języki oceaniczne (języki wschodnioaustronezyjskie) - podrodzina języków austronezyjskich, którymi posługuje się około 2-2,5 mln rdzennych mieszkańców wysp Oceanii. Do głównych zespołów języków oceanicznych zaliczają się języki mikronezyjskie i języki polinezyjskie. Poszczególnymi językami tej grupy posługuje się zazwyczaj kilka-kilkadziesiąt tysięcy osób, zamieszkujących wyspę lub archipelag. Do najczęściej używanych należą języki: fidżijski (300 tys. - blisko spokrewniony z polinezyjskimi), samoański (235 tys.) oraz maoryski, tahitański, tonga i tolai (po 100 tys.).

Języki tajwańskie - grupa 20 drobnych języków, traktowana niegdyś jako podrodzina języków austronezyjskich , obecnie jedynie jako collectivum dla wszystkich języków austronezyjskich, którymi posługuje się ok. 200 tys. rdzennych mieszkańców Tajwanu, znanych pod chińską nazwą Gaoshan (około 2% ludności wyspy) . Języki austronezyjskie Tajwanu wykazują bardzo duże wewnętrzne zróżnicowanie na stosunkowo niewielkim terytorium, znacznie większe niż np. języki polinezyjskie pomimo dzielących ich odległości. Z tego względu przypuszcza się, że praojczyzna wszystkich języków austronezyjskich znajdowała się właśnie na Tajwanie, lub w przyległych rejonach kontynentalnej Azji.

·       Języki atayalic

·       Języki tsouic

·       Języki pajwańskie

·       Języki malajsko-polinezyjskie - grupa językowa obejmująca znakomitą większość (1248) języków w ramach rodziny języków austronezyjskich, używanych przez ponad 300 mln osób. Wszystkie pozostałe 20 języków austronezyjskich, podzielone na kilka grup, są w użyciu jedynie na Tajwanie.

·       Języki australijskie - wymierające rdzenne języki Australii, hipotetyczna makrorodzina, przez część językoznawców rozbijana na wiele niezależnych rodzin. Języki australijskie – języki Aborygenów australijskich, około 40 tysięcy mówiących, których liczba zmniejsza się ze względu na asymilację. W ich skład wchodzi kilka rodzin językowych i języki izolowane. Zwyczajowo nie wlicza się do nich języków tasmańskich. Związki między poszczególnymi językami nie są do końca jasne, choć w ostatnich dziesięcioleciach dokonano już znaczącego postępu. Żaden z tych języków nie posiada pisma.

Pod koniec XVIII wieku istniało 350-750 różnych aborygeńskich społeczności i podobna liczba języków czy dialektów. Na początku XXI w. pozostało mniej niż 200, a wszystkie one, z wyjątkiem ok. 20, są wysoce zagrożone.

Dzieci uczą się tylko 10% z przetrwałych, zwykle używanych w najbardziej izolowanych terenach. Na przykład, z 5 najmniej zagrożonych zachodnioaustralijskich, 4 należą do grupy ngaanjatdżarra, używanej na Pustyni Środkowej i Wielkiej Pustyni Wiktorii. Dwujęzyczna edukacja jest praktykowana z sukcesami w niektórych społecznościach, np. niedawno, niedaleko Alice Springs, biali nauczyciele byli zobowiązani do nauczenia się miejscowego języka, a aborygeńscy rodzice narzekali, że ich dzieci nie uczono w szkole angielskiego. Parę najbardziej liczebnych języków aborygeńskich, takich jak – warlpiri i tiwi, ma około 3000 użytkowników.

Aborygeni tasmańscy zostali niemal zmieceni w początkowym okresie kolonialnym, a ich języki (języki tasmańskie) wymarły zanim większość została udokumentowana. Żyli na swej wyspie, oddzieleni od stałego lądu od końca epoki lodowcowej i – jak się wydaje – nie mieli z nim kontaktu przez 10 tys. lat. Zbyt mało wiadomo, aby można je zaklasyfikować, choć wydają się mieć pewne fonologiczne podobieństwa z australijskimi.

Języki izolowane  

Języki których przynależność jest nieznana lub dyskutowana

·       Język ajnoski (ajn. ainu) – język o nieustalonej przynależności językowej, włączany do grupy paleoazjatyckiej, którym posługują się Ajnowie zamieszkujący japońską wyspę Hokkaidō. Język jest jednak zagrożony wymarciem wraz z postępującą asymilacją Ajnów. Według danych z roku 1996 używa go 15 osób, głównie starszych. Według niektórych hipotez swe korzenie w języku ajnoskim ma język japoński, a z pewnością czerpie on nazwy krain geograficznych. Badaniem języka Ajnów zajmował się m.in. polski badacz Bronisław Piłsudski, brat Józefa Piłsudskiego.

·       Język baskijski (nazwy własne, zależnie od dialektu: euskara, euskera, eskuara, üskara) - język Basków zamieszkujących kilka prowincji na pograniczu Hiszpanii i Francji. Posługuje się nim dzisiaj ponad milion osób, z których ok 90% mieszka w Hiszpanii.

Wyróżnia się 10 dialektów języka baskijskiego. Ze względu na duże różnice pomiędzy nimi powstała ustandaryzowana odmiana języka - Euskara batua, łącząca cechy największych dialektów języka baskijskiego, oparta zwłaszcza na dialekcie Gipuzkoa. Odmiana ta nauczana jest w szkołach. Literatura w tym języku powstaje od XVI wieku. Pierwszą drukowaną książkę w tym języku wydano w 1545 roku.

Jego przynależność genetyczna nie została do tej pory ustalona, ale z pewnością nie jest to język indoeuropejski. Mówiono nim już przed kolonizacją zachodniej Europy przez Indoeuropejczyków. Istnieją przypuszczenia, że jest on spokrewniony z językami kartwelskimi, bywa też zaliczany do kontrowersyjnej rodziny dene-kaukaskiej. W języku baskijskim występują liczne zapożyczenia z łaciny, hiszpańskiego i francuskiego.

·       Język buruszaski - izolowany język, używany przez niewielkie społeczności Buruszów (około 87000 użytkowników) w górach Karakorum, a także we wschodnim Hindukuszu i południowym Pamirze. Język o nieustalonym pochodzeniu, tradycyjnie łączony z językami azjanickimi.

Współczesny język buruszaski zawiera liczne zapożyczenia z urdu, a także języków dardyjskich.Wyróżnia się trzy dialekty: Hunza, Nagar i Yasin. Ten ostatni uważany jest za najmniej poddany wpływom języków sąsiednich. Buruszaski jest językiem mówionym, nie posiada własnego alfabetu. Okazjonalnie używa się wersji urdu alfabetu arabskiego (m.in. poezja Partawi Shaha).

·       Język japoński, wraz z językami riukiu. Język japoński (日本語 nihongo lub nippongo) – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.

Języki riukiuańskie (jap. 琉球語, ryūkyūgo?) - grupa języków używanych na Wyspach Riukiu. Istnieją poważne spory co do ich klasyfikacji - formalnie nadal uważane są za dialekty języka japońskiego, jednak obecnie widać coraz wyraźniejszą tendencję do wyodrębniania ich jako oddzielnych języków tworzących wraz z japońskim jedną rodzinę językową.

Językami z tej grupy posługuje się ponad milion ludzi.

Nie ma jasnych zasad co do wyodrębniania poszczególnych języków, jednak zazwyczaj wyróżnia się 6 języków riukiuańskich.

·       język amami (130,000 użytkowników)

·       język miyako (55,783 użytkowników)

·       język okinawski (900,000 użytkowników)

·       język kunigami

·       język yaeyama (44,650 użytkowników)

·       język yonaguni (1,800 użytkowników)

Ethnologue wyróżnia 11 języków riukiuańskich, natomiast japoński Narodowy Instytut Języka Ojczystego dzieli te etnolekty na trzy główne grupy (Amami-Okinawa, Sakishima i Yonaguni) obejmujące w sumie 14 dialektów, traktowanych jako dialekty języka japońskiego.

·       Język koreański – język o nieustalonym pochodzeniu, prawdopodobnie jest językiem izolowanym. Według niektórych teorii łączony z językami ałtajskimi lub ajnoskim. Używany jest głównie w Korei Południowej oraz Północnej, a także w sąsiadującej z Koreą Północną chińskiej prowincji Yanbian. Na świecie językiem tym posługuje się ok. 78 milionów ludzi, włączając w to duże skupiska w republikach dawnego Związku Radzieckiego, USA, Kanadzie, Brazylii i Japonii.

Oryginalny koreański system zapisu - hangyl - jest alfabetem sylabicznym i fonetycznym. Coraz rzadziej spotyka się zapis znakami sinokoreańskimi hancha. Większość słów potocznie używanych w języku koreańskim jest pochodzenia koreańskiego, jednakże ponad 50% ogólnego słownictwa ma źródła w koreańskim sposobie odczytania znaków chińskich. Koreański jest językiem typu SOV.

·       Język kusunda

·       Język nahali

·       Język niwchijski lub giliacki - język o nieustalonej przynależności językowej (zaliczany do grupy paleoazjatyckiej), którym posługują się Niwchowie, zamieszkujący północny i zachodni Sachalin, brzegi Amuru i część wybrzeża Morza Ochockiego. Często łączono go z językiem sąsiednich Ajnów, tworząc rodzinę niwchijsko-ajnuską. Jego badaniem zajmował się Bronisław Piłsudski, wielki znawca kultury i języka Ajnów. W roku 1989 używało go 1089 osób.

·       Język sumeryjski – język starożytnego Sumeru, używany w południowej Mezopotamii od co najmniej IV tysiąclecia p.n.e., najstarszy zapisany język. Został wyparty przez język akadyjski około 2000 p.n.e., ale był używany w Mezopotamii jako język tekstów religijnych, ceremonialnych i naukowych do około I wieku p.n.e., a następnie został zapomniany aż do odczytania w XIX wieku. Język sumeryjski nie jest spokrewniony z innymi językami używanymi przez okoliczne ludy i jest na ogół uważany za język izolowany. Do jego zapisu używano pisma klinowego. Sumeryjski jest językiem aglutynacyjnym.

źródło:http://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%99zyki_%C5%9Bwiata

źródło: http://pl.wikipedia.org/