Standardowy język chiński nazywany przez
zwolenników istnienia wielu języków chińskich standardowym
językiem mandaryńskim to oficjalny język ChRL, opracowany w
latach 50. i nauczany w chińskich szkołach od 1956 roku. Według
danych z 2004 roku w języku tym mówi 53 proc. mieszkańców Chin,
a więc ponad 600 mln osób. Liczbę cudzoziemców władających tym
językiem lub uczących się go chińskie władze szacują na 30 mln
osób.
Języki chińskie pochodzą od języka
średniochińskiego, używanego w mowie od VI do X wieku. Ze
względów politycznych i kulturowych, a także ze względu na
istnienie w praktyce jednego standardu języka pisanego,
poszczególne języki są często nazywane dialektami (grupami
dialektów), tzn. odmawia im się statusu pełnoprawnych języków.
Encyklopedia Popularna PWN wymienia
następujące grupy dialektów języka chińskiego:
Posługuje się nimi ponad 1,1 mld ludzi
zamieszkujących Chińską Republikę Ludową, Republikę Chińską
(Tajwan) (20 mln), Malezję (5 mln), Tajlandię (4 mln), Indonezję
i Singapur (po 2 mln). Języki chińskie są językami ojczystymi
ponad miliarda Chińczyków (Han), a także ludów zasymilowanych,
m.in. Mandżurów, Hui czy She.
Z lingwistycznego punktu widzenia współczesne
języki chińskie należy podzielić na dwie wielkie grupy:
Dodatkowo poszczególne języki dzielą się na
wiele dialektów, często wzajemnie niezrozumiałych. Niektóre z
tych dialektów mają status wyższy od innych i są uznawane za
standard. Zwykle są to dialekty dominującego ośrodka
administracyjnego – np. w kantońskim taki status ma dialekt
Kantonu (używany także w Hongkongu i Makau), wśród dialektów
minnan jest kilka standardów (co wiąże się z podziałami
administracyjnymi) – w Fujian i na Tajwanie to dialekt miasta
Xiamen, we wschodnim Guangdongu – dialekt Shantou i Chaozhou,
własne standardy ma też hajnański.
Różnicowanie się języków chińskich od czasów
dynastii Zhou po czasy współczesne.
Rodzimy dialekt jest w wielu regionach Chin
ważnym składnikiem tożsamości lokalnej, na ogół użytkownicy
danego dialektu będą między sobą się nim posługiwać, przechodząc
na język standardowy jedynie gdy zwracają się bezpośrednio do
osoby, która go nie rozumie.
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA
SPRAWIEDLIWOŚCI
w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych
z dnia 8 czerwca 1987 r.
(tekst jednolity)
Rozdział 1
Przepisy ogólne
§ 1.
1. Biegłych sądowych i
tłumaczy przysięgłych, zwanych dalej "biegłymi" i "tłumaczami",
ustanawia przy sądzie okręgowym prezes tego sądu, zwany dalej
"prezesem".
2. Biegłych ustanawia się
na okres 5 lat; okres ustanowienia upływa z końcem roku
kalendarzowego.
3. Prezes ustanawiając
tłumacza wyznacza również jego siedzibę.
§ 2.
1. Biegłych ustanawia się
dla poszczególnych gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a
także innych umiejętności.
2. Tłumaczy ustanawia się
dla poszczególnych języków obcych oraz dla języka migowego.
§ 3.
Ustanowienie biegłym lub
tłumaczem osoby zatrudnionej wymaga zasięgnięcia opinii zakładu
pracy zatrudniającego tę osobę.
§ 4.
Biegły i tłumacz przed
objęciem funkcji składa wobec prezesa przyrzeczenie według
następującej roty: "świadomy znaczenia mych słów i
odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że
powierzone mi obowiązki (biegłego sądowego, tłumacza
przysięgłego) wykonywać będę z całą sumiennością i
bezstronnością".
§ 5.
1. Biegły lub tłumacz nie
może odmówić wykonania należących do jego obowiązków czynności w
okręgu sądu okręgowego, przy którym został ustanowiony,
zleconych przez sąd lub organ prowadzący postępowanie
przygotowawcze w sprawach karnych, z wyjątkiem wypadków
określonych w przepisach regulujących postępowanie przed tymi
organami.
2. W wypadkach innych niż
wymienione w ust. 1 tłumacz może odmówić wykonania czynności
należących do zakresu jego obowiązków tylko z ważnych przyczyn.
§ 6.
1. Prezes zwalnia z
funkcji biegłego lub tłumacza:
1) na jego prośbę,
2) jeżeli biegły lub
tłumacz utracił warunki do pełnienia tej funkcji albo gdy
zostanie stwierdzone, że w chwili ustanowienia warunkom tym nie
odpowiadał i nadal im nie odpowiada.
2. Prezes może zwolnić z
funkcji biegłego lub tłumacza z ważnych powodów, w szczególności
jeżeli nienależycie wykonuje on swoje czynności.
3. W wypadkach, o których
mowa w ust. 1 pkt 2 lub w ust. 2, prezes jest obowiązany
wysłuchać biegłego lub tłumacza, chyba że jest to niemożliwe.
§ 7.
O ustanowieniu biegłym lub
tłumaczem osoby zatrudnionej oraz zwolnieniu z tej funkcji
prezes zawiadamia zakład pracy.
§ 8.
1. Prezes prowadzi listy
biegłych sądowych - według poszczególnych gałęzi nauki,
techniki, sztuki, rzemiosła, a także innych umiejętności, i
listy tłumaczy przysięgłych - według języków, dla których
zostali ustanowieni. Prezes prowadzi również wykazy biegłych
sądowych i wykazy tłumaczy przysięgłych na kartach założonych
dla każdego biegłego lub tłumacza; w listach i wykazach podaje
się adres biegłego i termin, do którego został ustanowiony, oraz
adres biura tłumacza, a także inne dane dotyczące specjalizacji.
2. Prezes skreśla z listy
biegłego lub tłumacza oraz usuwa jego kartę z wykazu:
1) z chwilą zwolnienia z
funkcji,
2) w razie śmierci,
3) z upływem okresu
ustanowienia biegłego, chyba że nastąpiło ponowne ustanowienie.
3. Listy biegłych sądowych
i tłumaczy przysięgłych są dostępne dla zainteresowanych w
sekretariatach sądowych. W szczególności listy te udostępnia się
stronom, uczestnikom postępowania oraz organom prowadzącym
postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych i sądom
wojskowym.
§ 9.
W styczniu każdego roku
prezes podaje do wiadomości sądom rejonowym w okręgu sądu
okręgowego oraz Ministerstwu Sprawiedliwości listy biegłych
sądowych i tłumaczy przysięgłych, a także zawiadamia
niezwłocznie o każdej zmianie listy oraz o wszczęciu wobec tych
osób postępowania karnego albo o ubezwłasnowolnienie.
§ 10.
Wykazy biegłych sądowych i
tłumaczy przysięgłych prowadzi się według ustalonych wzorów.
§ 11.
Biegłemu i tłumaczowi
przysługuje za wykonanie czynności wynagrodzenie w wysokości
określonej odrębnymi przepisami.
Rozdział 2
Biegli sądowi
§ 12.
1. Biegłym może być
ustanowiona osoba, która:
1) korzysta z pełni praw
cywilnych i obywatelskich,
2) ukończyła 25 lat życia,
3) posiada teoretyczne i
praktyczne wiadomości specjalne w danej gałęzi nauki, techniki,
sztuki, rzemiosła, a także innej umiejętności, dla której ma być
ustanowiona,
4) daje rękojmię
należytego wykonywania obowiązków biegłego,
5) wyrazi zgodę na
ustanowienie jej biegłym.
2. Posiadanie wiadomości
specjalnych powinno być wykazane dokumentami lub innymi
dowodami. Ocena, czy posiadanie wiadomości specjalnych zostało
dostatecznie wykazane, należy do prezesa.
§ 13.
W razie potrzeby
ustanowienia biegłego, prezes może w szczególności zwrócić się
do właściwych stowarzyszeń lub organizacji zawodowych,
przedsiębiorstw państwowych, instytucji, szkół wyższych oraz
urzędów państwowych o wskazanie osób posiadających teoretyczne i
praktyczne wiadomości specjalne w danej gałęzi nauki, techniki,
sztuki, rzemiosła, a także innych umiejętności.
§ 14.
Ustanowienie biegłym
uprawnia po złożeniu przyrzeczenia do wydawania opinii na
zlecenie sądu lub organu prowadzącego postępowanie
przygotowawcze w sprawach karnych w zakresie tej gałęzi nauki,
techniki, sztuki, rzemiosła, a także innych umiejętności, dla
której ustanowienie nastąpiło. Biegły wydając opinię używa
tytułu biegłego sądowego z oznaczeniem specjalności oraz sądu
okręgowego, przy którym został ustanowiony.
§ 15.
1. Biegły jest obowiązany
niezwłocznie zawiadomić prezesa o:
1) każdej zmianie swego
adresu,
2) zamierzonej przerwie w
wykonywaniu czynności przez okres dłuższy niż 3 miesiące.
2. Jeżeli okoliczności
wymienione w ust. 1 powstaną w czasie wykonywania przez biegłego
czynności zleconej przez organ, o którym mowa w § 5 ust. 1,
biegły zawiadamia o nich ten organ; w odniesieniu do
okoliczności wymienionych w ust. 1 pkt 2 zawiadomienia należy
dokonać także wówczas, gdy przerwa nie przekracza 3 miesięcy.
§ 16.
Prezes sprawuje nadzór nad
biegłymi na zasadach określonych w odrębnych przepisach.
Rozdział 3
Tłumacze przysięgli
§ 17.
Tłumaczem języka obcego
może być ustanowiona osoba, która:
1) korzysta z pełni praw
cywilnych i obywatelskich,
2) ukończyła 25 lat życia,
3) wykaże odpowiednią
znajomość języka polskiego i języka obcego, dla którego ma być
ustanowiona tłumaczem, oraz umiejętność tłumaczenia,
4) daje rękojmię
należytego wykonywania obowiązków tłumacza,
5) ukończyła wyższe studia
magisterskie,
6) wyrazi zgodę na
pełnienie funkcji tłumacza.
§ 18.
1. Znajomość języka obcego
oraz umiejętność tłumaczenia powinna być wykazana dyplomem
ukończenia i uzyskaniem tytułu zawodowego magistra odpowiednich
dla danego języka wyższych studiów filologicznych lub studiów w
zakresie lingwistyki stosowanej.
2. Znajomość języka obcego oraz
umiejętność
tłumaczenia
może być za zgodą Ministra Sprawiedliwości wykazana również
dyplomem lub świadectwem innym niż wymienione w ust. 1 albo
stwierdzona w inny sposób.
3. Przepis ust. 2 stosuje
się odpowiednio do wykazania znajomości języka polskiego.
§ 19.
W razie potrzeby
ustanowienia tłumacza, prezes może w szczególności zwrócić się o
wskazanie kandydata do odpowiedniej szkoły wyższej lub
Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich, a w zakresie języka migowego -
do Polskiego Związku Głuchych.
§ 20.
1. Tłumacz po ustanowieniu
składa wzór swego podpisu oraz odcisk swojej pieczęci na
założonej dla niego karcie wykazu tłumaczy przysięgłych.
2. Przepis ust. 1 stosuje
się odpowiednio w razie zmiany wzoru podpisu lub pieczęci
tłumacza.
§ 21.
Tłumacz przysięgły
uprawniony jest do:
1) sporządzania i
poświadczania tłumaczeń na język polski z języka obcego, na ten
język z języka polskiego oraz z języka obcego na inny język obcy
w zakresie ustanowienia, a także do sprawdzania i poświadczania
tłumaczeń z tego zakresu sporządzonych przez inne osoby,
2) sporządzania
poświadczonych odpisów pism w języku, dla którego został
ustanowiony, a także do sprawdzania i poświadczania odpisów pism
z tego zakresu, sporządzonych przez inne osoby,
3) dokonywania tłumaczeń
ustnych,
4) używania przy pełnieniu
czynności tytułu
tłumacza przysięgłego
z oznaczeniem języka, dla
którego został ustanowiony.
§ 22.
1. Przy poświadczaniu
tłumaczeń oraz poświadczaniu odpisów pism sporządzonych w języku
obcym tłumacz używa swojej pieczęci.
2. Pieczęć zamawia w
Mennicy Państwowej prezes na koszt tłumacza.
3. Tłumacz występując
ponownie o zamówienie pieczęci powinien uzasadnić powody tego
zamówienia i zwrócić dotychczasową pieczęć.
§ 23.
1. Tłumacz prowadzi
repertorium według ustalonego wzoru, w którym odnotowuje
czynności określone w § 21 pkt 1 i 2.
2. Repertorium powinno być
oprawione i składać się z ponumerowanych kart, których liczbę
poświadcza prezes. Numerację pozycji repertorium prowadzi się
odrębnie dla każdego roku kalendarzowego.
§ 24.
1. Na wszystkich
poświadczonych tłumaczeniach oraz poświadczonych odpisach pism
sporządzonych w języku obcym, które wydaje tłumacz, wymienia się
pozycję, pod którą tłumaczenie lub odpis pisma sporządzonego w
języku obcym odnotowane są w repertorium, oraz podaje się
wysokość pobranego wynagrodzenia. Na sporządzonych tłumaczeniach
i odpisach pism należy stwierdzić, czy sporządzono je z
oryginału, czy też z tłumaczenia lub odpisu oraz czy tłumaczenie
lub odpis jest poświadczony i przez kogo.
2. Jeżeli pismo, które
zostało przetłumaczone lub którego odpis sporządzono, zawiera
cechy nasuwające wątpliwości co do rzeczywistej jego treści,
należy uczynić o tym wzmiankę na tłumaczeniu lub odpisie pisma,
które wydaje tłumacz.
§ 25.
1. Tłumacz jest obowiązany
niezwłocznie zawiadomić prezesa o:
1) każdej zmianie adresu
swego biura w obrębie wyznaczonej mu siedziby,
2) zamierzonej przerwie w
wykonywaniu czynności przez okres dłuższy niż 3 miesiące.
2. Przepis § 15 ust. 2
stosuje się odpowiednio.
§ 26.
Tłumacz, który został
zwolniony, wydaje prezesowi pieczęć i repertorium. W razie
śmierci tłumacza obowiązek ten ciąży na osobach, w których
posiadaniu pieczęć i repertorium się znajduje.
§ 27.
Prezes lub upoważniony
przez niego pracownik sądowy przeprowadza co najmniej raz w roku
kontrolę działalności tłumacza. O przeprowadzonej kontroli czyni
się wzmiankę w repertorium.
§ 28.
Prezes lub upoważniony
przez niego pracownik sądowy mają prawo do:
1) sprawdzania jakości
tłumaczeń za pośrednictwem znawców danego języka,
2) wglądu do akt i ksiąg
tłumacza,
3) żądania wyjaśnień od
tłumacza w sprawach pełnionej przez niego funkcji.
§ 29.
1. Tłumaczem języka
migowego może być osoba, która ukończyła 21 lat życia oraz
posiada świadectwo kwalifikowanego tłumacza II stopnia lub tytuł
eksperta tego języka, wydane przez Polski Związek Głuchych.
2. Do tłumaczy języka
migowego nie stosuje się przepisów § 1 ust. 3, § 17 pkt 2, 3 i
5, § 18, § 20, § 21 pkt 1, 2 i 4 oraz § 22-28.
Rozdział 4
Przepisy przejściowe i końcowe
§ 30.
Biegli i tłumacze
ustanowieni na podstawie przepisów dotychczasowych stają się
biegłymi i tłumaczami w rozumieniu niniejszego rozporządzenia, z
tym, że biegli pełnią swe czynności do końca okresu, na który
zostali ustanowieni.
§ 31.
Tracą moc:
1) rozporządzenie Ministra
Sprawiedliwości z dnia 12 października 1959 r. o biegłych
sądowych (Dz. U. Nr 57, poz. 345),
2) rozporządzenie Ministra
Sprawiedliwości z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie tłumaczy
przysięgłych (Dz. U. Nr 35, poz. 244).
§ 32.
Rozporządzenie wchodzi w
życie z dniem ogłoszenia.