-
Biuro
tłumaczeń
Warszawa, Polska, cały świat !
Biuro tłumaczeń LinguaForum proponuje
profesjonalne tłumaczenia z języka i na język czeski. Zapraszamy
do skontaktowania
się z naszym konsultantem w celu darmowej wyceny
materiałów do przetłumaczenia.
Tłumaczenia pisemne przysięgłe z języka CZESKIEGO i na język
CZESKI
Tłumaczenia przysięgłe w naszym biurze wykonywane są jedynie
przez doświadczonych i uprawionych do tego przez Ministra
Sprawiedliwości tłumaczy przysięgłych języka CZESKIEGO. Każdy
przetłumaczony dokument opatrzony jest pieczęcią imienną
tłumacza oraz zawiera niezbędne oświadczenie o zgodności
tłumaczenia z oryginałem. Zlecenia tłumaczeń przysięgłych
rozliczane są według strony rozliczeniowej 1125 znaków ze
spacją. Darmową wycenę tłumaczenia przysięgłego mogą Państwo
otrzymać tutaj.
Tłumaczenia pisemne zwykłe z języka i na język CZESKI
Biuro tłumaczeń linguaforum tłumaczy również dokumenty
zwykłe, które nie wymagają uwierzytelnienia, takie np. jak
korespondencja, strony www, prezentacje firmy, materiały
reklamowe, artykuły prasowe, dokumentacje techniczne, ścieżki
dialogowe, filmy reklamowe i fabularne, oraz wszelkie inne
dokumenty. W przypadku tłumaczeń nieprzysięgłych rozliczamy
zlecenia według strony rozliczeniowej 1600 znaków ze spacjami.
Zapewniamy najwyższej jakości tłumaczenie. Darmową wycenę
tłumaczenia zwykłego nieprzysięgłego mogą Państwo otrzymać
tutaj.
Tłumaczenia ustne przysięgłe z języka CZESKIEGO i na język
CZESKI
Nasze Biuro realizuje także zlecenia na tłumaczenia
przysięgłe ustne języka CZESKIEGO. Obecność tłumacza
przysięgłego wymagana jest m.in. podczas zawierania umów
notarialnych, których stroną jest osoba obcojęzyczna, spraw
sądowych z udziałem obcokrajowców, podpisywania umów
międzynarodowych lub podczas ślubu cywilnego. Tłumaczenia ustne
przysięgłe rozliczane są godzinowo a jako podstawową jednostkę
obliczeniową w tego rodzaju tłumaczeniach przyjmuje się blok
trwający trzy godziny. Szczegółowe informacje dot. cen za usługi
tłumaczy przysięgłych znajdą Państwo tutaj.
Tłumaczenia ustne zwykłe
z
języka CZESKIEGO i na język CZESKI
Z
tłumaczeń ustnych zwykłych
korzysta się na konferencjach międzynarodowych, w firmach z
kapitałem zagranicznym oraz na wszelkiego rodzaju spotkaniach z
udziałem obcokrajowców. Tłumaczenia ustne dzielą się na
tłumaczenia konsekutywne, tłumaczenia symultaniczne, tłumaczenia
szeptane oraz tłumaczenia de liaison („zdanie po zdaniu”). Biuro
tłumaczeń linguaforum odpowiedni rodzaj tłumaczenia dobiera po
uwzględnieniu charakteru spotkania, indywidualnych potrzeb
klienta i danej sytuacji. Podstawową jednostką obliczeniową w
tłumaczeniach ustnych jest blok trwający trzy godziny. Darmowa
wycena tutaj.
Usługi
dodatkowe
Zaistniej na rynku CZESKIM
Dla firm, małych przedsiębiorstw i wszystkich tych, którzy chcą
zaistnieć na rynku międzynarodowym oferujemy różne tanie i
skuteczne rozwiązania lingwistyczno-marketingowe. Szeroki
wachlarz usług obejmuje m.in. dodawanie informacji handlowych do
obcojęzycznych spisów branżowych, przygotowanie wizytówki lub
strony internetowej w wybranych językach, stworzenie bazy
potencjalnych zagranicznych klientów, nawiązanie współpracy z
Izbą Handlową danego kraju, prowadzenie korespondencji handlowej
itp.
Skorzystaj z bezpłatnej
wyceny - bez opłat wycenimy dokumenty do tłumaczenia, korekty
lub weryfikacji, doradzimy też najkorzystniejszą ścieżkę
postępowania przy realizacji skomplikowanych zleceń.
Język czeski
należy do grupy języków zachodniosłowiańskich i jest używany
przez ok. 10 mln Czechów, Morawian i Ślązaków, zamieszkujących
Czechy, gdzie jest językiem urzędowym oraz kilkaset tysięcy osób
(niektóre źródła mówią nawet o dwóch milionach) w innych krajach
(Słowacja, Austria, Niemcy, Polska, Ukraina, USA).
Wyróżnia się 4
główne zespoły jego dialektów: czeskie właściwe, hanackie,
wschodniomorawskie i laskie.
Język ten jest na
tyle podobny do języka polskiego, że Polacy mogą się w prostych
sprawach porozumieć z Czechami bez większych trudności.
Historia
języka czeskiego
Czesko-słowacka
podgrupa etniczno-językowa wyodrębniła się w wieku IX, kiedy to
migracje Madziarów odcięły ją od Słowian południowych i
spowodowała jej zwrócenie się w kierunku Słowian zachodnich.
Najstarsze zabytki
języka czeskiego pochodzą z XII w. (Kronika Kosmasa). W XIII i
XIV w. rozwija się religijne (hymn do św. Wacława jest starszy
przynajmniej o 200 lat od polskiej Bogurodzicy) i świeckie
piśmiennictwo w tym języku, wcześniej w użyciu był język
staro-cerkiewno-słowiański, który był językiem piśmiennym
państwa wielkomorawskiego. Od tego czasu następuje okres
rozkwitu języka czeskiego, zwłaszcza dzięki działalności Jana
Husa. W okresie od X do XVI w. język czeski wywarł znaczący
wpływ na słownictwo i ortografię języka polskiego.
Od roku 1620, po
przegranej z Habsburgami, następuje upadek języka, który staje
się językiem chłopstwa, podczas gdy szlachta i mieszczaństwo
posługuje się niemieckim.
Dopiero pod koniec
XVIII w. budzi się na nowo czeska świadomość narodowa i potrzeba
wskrzeszenia języka czeskiego. W XIX w. kształtuje się
współczesny język literacki (spisovná čeština), do czego
przyczynił się znany czeski lingwista Josef Jungmann. Do
XVI-wiecznego słownictwa czeskiego, wprowadził on wiele wyrazów
gwarowych oraz z innych języków słowiańskich, pochodzenia
polskiego lub rosyjskiego.
Fonetyka i
pisownia
Do głównych różnic
w stosunku do języka polskiego należą:
-
zachowanie
iloczasu samogłosek
-
zanik
samogłosek nosowych
-
zgłoskotwórcze
r i l (sonanty)
-
wprowadzenie
rozróżnienia między dźwięcznym laryngalnym h a bezdźwięcznym
welarnym ch (po tym jak w XV-XVI w. pierwotne g przeszło w
h: główny to hlavní).
Do zapisu języka
czeskiego stosuje się zmodyfikowany alfabet łaciński, tzw.
alfabet husycki. Czeska abeceda liczy 42 litery:
Aa Áá Bb Cc Čč Dd
Ďď Ee Éé Ěě Ff Gg Hh CHch Ii Íí Jj Kk Ll Mm Nn Ňň Oo Óó Pp Qq Rr
Řř Ss Šš Tt Ťť Uu Úú Ůů Vv Ww Xx Yy Ýý Zz Žž
Znaki diakrytyczne
to kreseczka (čárka), kółko (kroužek) i daszek (háček, ť i ď to
również litery z daszkami).
-
Kreseczka nad
samogłoską oznacza długą wymowę.
-
Ů odpowiada
polskiemu ó i wymawia się identycznie jak ú, ale ů nie
pojawia się na początku wyrazów, a ú pojawia się w środku
tylko w wyrazach obcych i złożeniach, a na końcu nigdy.
-
I i y oraz í i
ý wymawia się jednakowo, z jednym wyjątkiem: t, d, n w
wyrazach rdzennie czeskich przed i i í wymawia się jak ť, ď,
ň. (Ny, ný oraz ni i ní w wyrazach obcych wymawia się
możliwie twardo, w sposób trudny dla Polaka. Oczywiście
również si, zi, ci wymawia się możliwie twardo, jak w
wyrazach sinus, bezimienny, cirrus.
-
Czeskie
samogłoski krótkie i długie zazwyczaj odpowiadają barwą
polskim (zobacz [ɛ], [ä], [u]). Jedynie czeskie o/ó jest
zwykle nieco węższe [o̞] (niekiedy, zwłaszcza w Pradze i
Czechach właściwych jak polskie: [ɔ]), czeskie i/y wymawia
się pośrednio między polskimi i a y ([ɪ]) ( í/ý ma barwę
polskiego i ([i])), a krótkie u niekiedy interpretuje się
jako [ʊ].
-
Ě odpowiada
polskiemu ie, z tym, że
-
jedynie tě,
dě, ně wymawia się jak ťe, ďe, ńe;
-
bě, pě, vě
wymawia się raczej jak bje, pje, wje.
-
mě wymawia się
jak mńe.
-
inne
spółgłoski, w tym f, w ogóle nie ulegają zmiękczeniu.
-
Połączenia ou
i obce au wymawia się jak jedną sylabę, czyli oł, ał.
-
R i l między
spółgłoskami i na końcu wyrazu po spółgłosce są
zgłoskotwórcze (tworzą sylaby)
-
Ť, ď wymawia
się jak bardzo krótkie ć, dź. (Mają się do t, d tak jak
polskie ć, dź do c, dz.)
-
Ň równa się
polskiemu ń.
-
Š, č, ž
odpowiadają polskim sz, cz, ż, a ich wymowa jest pośrednia
między sz, cz, ż, a ś, ć, ź.
-
Ř odpowiada
polskiemu rz, a jego wymowa, w przybliżeniu r i ż (lub sz,
kiedy polskie rz wymawia się jak sz) jednocześnie, jest
trudna nawet dla Czechów.
-
Dwuznak ch w
słownikach traktuje się jak osobną literę znajdującą się po
h (Ale normalnie tylko c jest wielkie, np.: Chtěl být blíže
k přírodě. – Chciał być bliżej przyrody.). Wymawia się go
bezdźwięcznie, jak polskie ch, natomiast h wymawia się
dźwięcznie.
-
V odpowiada
polskiemu w.
-
Litery j na
początku wyrazu przed spółgłoskami nie wymawia się, np. jsem
/sem/ (jestem), jmeno /meno/ (imię).
-
Inaczej niż w
polskim podwójone spółgłoski wymawia się jak jedną.
-
Pojawiające
się w wyrazach obcych dž wymawia się jak polskie dż (?).
-
G, x, q, w i ó
używa się wyłącznie w wyrazach obcych, np. hamburger,
galaxie (galaktyka), tón (ton).
-
Miękkotematowe
rzeczowniki żeńskie obcego pochodzenia (jak wyżej wspomniane
galaxie, Lucie, Francie) wymawia się odpowiednio
/galaksije/, /lucije/, /francije/. Zasadniczo wszystkie
połączenia i- z samogłoskami w wyrazach obcego pochodzenia
wymawiane są jako /ij-/ (np. impresionista wymawiany jest
jako /impresijonista/.
-
Partykuła ne z
czasownikami pisana jest łącznie, inaczej niż w języku
polskim: nepoužívám (nie używam).
-
Akcent pada
zawsze na pierwszą sylabę.
Gramatyka
Podstawy gramatyki
języka czeskiego są podobne do języka polskiego. Podobnie jak w
polszczyźnie występuje siedem przypadków rzeczownika. Jednakże
ten (nawet w liczbie mnogiej) zawsze pozostaje w swoim rodzaju
(on, ona, ono => oni, ony, ona). Znacznie trudniej sytuacja
przedstawia się ze składnią (slovosled), która nosi w sobie
głębokie znamiona niemczyzny
W przeczeniu
przypadek dopełnienia nie zmienia się, w przeciwieństwie do
języka polskiego. Np.
pol. Mam dom.
(biernik)
cz. Mám dům. (4.
pád – biernik)
pol. Nie mam domu.
(dopełniacz)
cz. Nemám dům. (4.
pád – biernik)
Słownictwo
Czeskie słownictwo
tylko na podstawowym poziomie jest podobne do polskiego. Należy
jednak pamiętać, że niektóre wyrazy polskie mogą mieć dla
Czechów znaczenie wulgarne (np.: odpowiednik polskiego szukać
oznacza w sposób bardzo wulgarny czynność spółkowania), albo też
zupełnie inne (np. důvod to nie dowód a powód). W niektórych
przypadkach czeszczyzna może słusznie wydawać się podobna do
staropolszczyzny i współczesnego języka śląskiego.
Ponadto w języku
czeskim nie brakuje kalek językowych z języka niemieckiego,
który kiedyś dominował na terenach dzisiejszej Republiki
Czeskiej. Dominacja ta, a następnie oczyszczanie języka
zastępowaniem obcych słów wyrazami pochodzenia słowiańskiego
spowodowały, iż czeszczyzna jest często podobna, pod względem
syntaktycznym i słowotwórczym, do języka niemieckiego.
cz. jednadvacet
(dvacet jedna)
niem.
einundzwanzig
pol. dwadzieścia
jeden
cz. Viděl jsem ho
přicházet.
niem. Ich habe ihn
kommen sehen
pol. Widziałem go,
jak przychodzi.
cz. Chtěla bych si
dát (nechat) obarvit vlasy.
niem. Ich möchte
mir die Haare färben lassen.
pol. Chciałabym
ufarbować włosy.
cz. Můj pes slyši
na jméno Džok.
niem. Mein Hund
hört auf den Namen Dżok.
pol. Mój pies wabi
się Dżok.
Powstanie i
rozwój
Język czeski powstał z języka
prasłowiańskiego. Należy do grupy zachodniej, chociaż rozwój
grup typu TorT[1] (ale już nie orT-) odbył się tak, jak w grupie
południowej.
korva > krava >
kráva (pol. krowa < krova)
melko > mlěko >
mléko (pol. mleko < mleko)
olketь > loketь >
loket (pol. łokieć)
Poniżej
przedstawiono historię języka czeskiego w porównaniu z historią
języka polskiego:
pol. węgiel, cz.
uhlí
oko > oko, gwarowe
voko (pol. oko)
ščitъ > štít (pol.
szczyt)
nodzě > noze (pol.
nodze)
gostь > host (pol.
gość)
-
Przemiany
samogłosek
-
i, y, e,
a, o, u przetrwały w zasadzie bez zmian (brak miękczenia
przed e)
veslo > veslo
(pol. wiosło)
darъ > dar (pol.
dar)
dobrъjь > dobrý
(pol. dobry)
voda > voda (pol.
woda)
uxo > ucho (pol.
ucho)
pьsъ > pes ale
pьsa > psa (pol. pies, psa)
sъnъ > sen (pol.
sen)
běgъ > běh (pol.
bieg)
pěna > pěna (pol.
piana)
nogą > nohu (pol.
nogę)
pętь > pět (pol.
pięć)
pętъjь > pátý
(pol. piąty)
-
jedynie
spółgłoska r była miękczona konsekwentnie, co upodobniło
ją do k, g, x zmiękczonych w okresie prasłowiańskim
redk- > ředkvička
(pol. rzodkiewka)
ręd- > řada (pol.
rząd)
-
zaszło
jakby postępowe miękczenie samogłosek (polski przegłos
lechicki można określić jako wsteczne utwardzanie): ´a >
ě, ´u > i, ´e:, ´a:, ´u: > í
zemja > země (pol.
ziemia)
ljudьje > lidé
(pol. ludzie)
zemją > zemi (pol.
ziemię)
tęti > tít (pol.
ciąć)
-xodьnjaja >
východní (pol. wschodnia)
zemjeją > zemí
(pol. ziemią)
domъ > dům (pol.
dom)
rovъ > rov (pol.
rów)
męta > máta (pol.
mięta)
moja > má (pol.
moja, ma)
-
dyftongizacja i monoftongizacja, np. o: > uo > ů
/u:/ (pol. o: > ó: (o pochylone) > ó > u); u: > ou
(w śródgłosie i wygłosie, czyli w środku i na końcu
wyrazu; częściowo również analogiczne procesy z e i
i)
domъ > do:m > duom
> dům (pol. dom)
bělъjь > b´e:ly: >
bielý > bílý, gwarowe bílej (pol. biały)
buda > bouda (pol.
buda)
potęgnąti >
potáhnouti (pol. pociągnąć)
bykъ > býk,
gwarowe bejk (pol. byk)
nóta (pol. nuta)
gól (pol. gol)
skútr (pol.
skuter)
lěto > léto (pol.
lato)
lipa > lípa (pol.
lipa)
ul(j?)ь > úl (pol.
ul)
panъ > pán (pol.
pan)
krkъ > krk (pol.
kark)
čr´nъjь > černý
(pol. czarny)
zr´no > zrno (pol.
ziarno)
vr´t- > vrták
(pol. viertło)
vr´xъ > vrch (pol.
wierzch)
vr´ba > vrba (pol.
wierzba)
dl´gъjь > dlouhý
(pol. długi)
stlpъ > sloup
(pol. słup < stłup)
slnьce > slunce
(pol. słońce)
vl´na > vlna (pol.
wełna)
čl´n- > člun (pol.
czółno)
žl´tъjь > žlutý
(pol. żółty)
wl´kъ > vlk (pol.
vilk)
mlv- > mluvit
(pol. mowa < mołwa)
jablъko > jablko
(pol. jabłko, potocznie /japko/)
sěkyra > sekera
(pol. siekiera)
-
Wzmocnienie
miękkości: t´, d´, n´ > ť, ď, ň. Np.:
těsto > těsto
/ťesto/ (pol. ciasto)
medvědь > medvěd
(pol. niedźwiedź < miedźwiedź)
sěno > seno (pol.
siano
-
podobnie
jak w polskim p´, b´, w´, f´, m´ straciły miękkość na
końcu wyrazu i przed spółgłoską. Np.:
goląbь > holub
(pol. gołąb)
či > či (pol. czy)
čestь > čest
/č´est/ (pol. cześć)
nogy > nohy (pol.
nogi)
kъ > ke, k (pol.
ku < *kie, k)
-
Ogólnie zapis
i i y odpowiada stanowi prasłowiańskiemu, z tym że powstało
wiele nowych i w wyniku "postępowego miękczenia". Wymowa
jednak zlała się, pozostało tylko rozróżnienie w wymowie t,
d, n przed i/y.
pivo > pivo (pol.
piwo)
myšь > myš /miš´/
(pol. mysz)
ninъjь > nynější
(pol. niniejszy)
dojiti > dojit
(pol. doić)
jixъ > jich (pol.
ich)
Akcent, pierwotnie
ruchomy, ustalił się na pierwszej sylabie, tak jak w języku
staropolskim.
Gwary

Dialekty morawskie
języka czeskiego
Język ogólnoczeski
i gwary wyraźnie różnią się od języka literackiego. W niemal
wszystkich gwarach przeszło prasłowiańskie g na h, lecz powstało
nowe g jako wariant kombinatoryczny bezdźwięcznego k (na
przykład jagživ). Wszystkie gwary poza laskimi posiadają długość
fonologiczną i akcent na pierwszej zgłosce. Palatalizowane s',
c', z' względnie palatalne ś, ć, ź uległy w większości
depalatalizacji, tylko w gwarach laskich albo zachowały się,
albo przeszły w š, č, ž. Fonemów ť, ď nie ma w części gwar
laskich (te mają dźeći albo džeči zamiast ďeťi) i w gwarach
kopaniczarskich (dzeci). Niemal w żadnej gwarze czeskiej nie
przeprowadzono przegłosów 'ě > a i 'e > o, w czeskim więc
występują postaci sestra, bříza, viděl (siostra, brzoza,
widział). W gwarze branickiej jest przegłos e > o po š, č, ž, ř,
ć, dź, ň, l, j, na przykład ňobudźoćo, sklop, pijo (nie
będziecie, sklep, pije). Wzdłużenie zastępcze istnieje nadal
zwłaszcza w dialektach wschodniomorawskich (na przykład kopál
zamiast kopal), w gwarach laskich są refleksem wzdłużenia
zastępczego samogłoski pochylone (na przykład kopoł zamiast
kopáł).
W Czechach
właściwych najwyraźniej wyodrębnia się gwara praska. Dalsze
specyfyczne grupy dialektów istnieją około Pilzna i w Czechach
wschodnich, gdzie zachowała się dwuwargowa wymowa w (na przykład
prauda). Na granicy z Morawami występują przejściowe dialekty
czesko-morawskie.
Morawy są bardziej zróżnicowane gwarowo niż
Czechy właściwe, gdzie używany jest język ogólnoczeski. Na
Morawach i Śląsku czeskim rozróżnia się grupę środkowomorawską
(hanacką), wschodniomorawską (wałaską oraz słowacką), laską i
kopaniczarską. Odrębny zespół gwar tworzą gwary wschodniolaskie,
nawiązujące na północy Moraw na gwary zachodniej Słowacczyzny.
Wskutek języka słowackiego gwary wschodniomorawskie rozpadły się
na dwie podgrupy. Najbardziej archaiczna jest gwara Wołoszczyzny
morawskiej, gdzie jest jeszcze różnica w wymowie i/y i l/ł.
Gwara ta jest bliższa dialektom laskim i czadeckim niż
czeszczyźnie literackiej, chociaż zachowała ona dawny iloczas
(długość fonologiczną), różny jednak od stanu ogólnoczeskiego.
Leksyka zawiera sporo karpatyzmów.
Gwary Słowaczyzny morawskiej zbliżone są
znacznie do dialektu wałaskiego, no fonetycznie są one bardziej
podobne do przyległych gwar Słowaczyzny węgierskiej (rejon
etnograficzny Záhorie). Na podstawie gwar rejonu etnograficznego
Slovácko powstał literacki mikrojęzyk, użyty przez Zdeňka
Galuškę w książce Slovácko sa súdí aj nesúdí (Słowaczyzna
morawska się sądzi i nie sądzi). Gwary Slovácka różnią się od
pozostałych gwar wschodniomorawskich jednakową wymową i/y oraz
brakiem słownictwa karpackiego (karpatizmów wołoskich).
Dla dialektu hanackiego charakterystyczna
jest szeroka wymowa samogłosek y oraz u, na przykład rebe
(ryby), čoňo (gębę). Ogólnoczeskie dyftongi ej, ou uległy
monoftongizacji, na przykład malé (mały, por. malej), staró
(starą, por. starou). Gwary wschodniomorawskie nie
przeprowadziły przegłosu u > i oraz a > e, występuje tam więc
našú zamiast naší (naszą), podívaj sa zamiast podívej se
(popatrz) itp.
Na skrajnym wschodzie Moraw w Białych
Karpatach używany jest w kilku wsiach dialekt języka słowackiego
(tzw. kopaniczarski), w którym czas przeszły tworzy się końcówką
aorystu jak w gwarach śląskich (na przykład pasłach). Występuje
tu również odrębny fonem dz (na przykład cudzy), który jest w
innych gwarach czeskich tylko wariantem kombinatorycznym.
Czeskie ť, ď wymawia się tam jak c, dz (na przykład dzeci), więc
tak samo jak w gwarach mieszanych polsko-słowackich na wschodzie
Słowacji. Odmiana miękkich przymiotników ma co do postaci
słowackie końcówki (na przykaład obecňá zamiast obecní), lecz
ostatnia spółgłoska pozostaje miękką. W celowniku i miejscowniku
rzeczowników rodzaju żeńskiego przeprowadzono usunięcie
palatalizacji spółgłoski przed końcówką, mówi się więc o matke
zamiast matce. Wszystkie czasowniki mają w 1. osobie l. p.
końcówkę -m, powstałą drogą wyrównania analogicznego (zgodne
końcówki wschodniolaskie są wynikiem rozłożenia nosówki w
wygłosie), na przykład čtem zamiast čtu, kupujem zamiast
kupuji/u.
Gwary laskie najbliższe są ze wszystkich
gwar czeskich językowi polskiemu. Dwie ich cechy powstały pod
wpływem polskim: brak długości fonologicznej oraz istnienie
samogłosek pochylonych (tylko w części laszczyzny). Inne cechy
zgodne z polskim są zachowaniem stanu praczeskiego (na przykład
akcent na penultimie). W gwarach tych więc mówi się jo sym był
(ja byłem), vidźełech (widziałem), śeno je skludzune itd. Na
terenach, które stykały się od dawna z gwarami śląskimi
polskiego typu, zapanowało nima hiperpoprawnie we wszystkich
pozycjach czeskiego není. Gwara Morawskiej Ostrawy stanowi
podstawę ówczesnego interdialektu śląskiego. Wyraźną cechą gwar
wschodniolaskich jest zachowanie względnie refleksy nosówek
(rozłożonych). Końcówka biernika rzeczowników rodzaju żeńskiego
-em powstała rozłożeniem pierwotnej nosówki w wygłosie. W
ostatnim czasie ulega całkowitemu odnosowieniu.
W części
Głubczyckiego i Raciborskiego używa się w kilku wsiach czeskiej
gwary opawskiej. Mieszkańcy tych wsi nazywają się Morawcami i
swój język "morawskim".
W terenach przygranicznych (sudeckich),
przed wojną niemieckich, używany jest ogólnoczeski względnie
interdialekt.
Ogólnoczeski powstał na podstawie gwary
środkowoczeskiej (praskiej). Jest on charakteryzowany szeregiem
zmian samogłoskowych, które miały miejsce często już w XV wieku,
częściowo pod wpływem niemieckim. Samogłoski i i y zlały się,
czego wynikiem był synkretyzm pewnych postaci przymiotników.
Zgodnie z rozwojem w języku niemieckim długie ý przeszło przez
aj w ej (diftongizacja) i pierwotne é zmieniło się na ý. Z
długiego ú powstała przez au dwugłoska ou. W dodatku miał
miejsce przegłos 'u > i oraz 'a > e, na przykład našú > naší,
naša > naše.
Próbki
gwarowe
|
Odmiana
|
Przykład I
|
Przykład II
|
|
literacki
|
Dej mouku ze
mlýna na vozík.
|
Měla jsem dvě
děti.
|
|
ogólnoczeski
|
Dej mouku ze
mlejna na vozejk.
|
Měla sem dvě
děti.
|
|
hanacki
|
Dé móko ze mléna
na vozék.
|
Měla sem dvě
děti.
|
|
górnoostrawski
|
Daj muku ze
młyna na vuzek.
|
Měła sym dvě
dźeći.
|
|
kopaniczarski
|
Daj múku ze
muýna na vozík.
|
Mauach dve
dzeci.
|
Wpływ
języka czeskiego na język polski oraz polskiego na czeski
W średniowieczu
język czeski był dla polskiego jednym z głównych źródeł
zapożyczeń językowych.
Wpływy czeszczyzny
na polszczyznę dzielimy dwojako:
Przykładem są: kościół (czes. kostel z łac.
castellum), opat (czes. opat z łac. abbate), poganin (czes.
pohan z łac. paganus).
Wpływ ten widoczny jest choćby w nazwach
niektórych miejscowości na Śląsku w zaniku samogłosek nosowych,
np. Prudnik (zamiast *Prądnik) i Głubczyce' (zamiast
*Głąbczyce).
Fonetyczne wpływy czeskiego to także
przekształcenia takie jak: wiesiele (staropolski) – wesele
(polski), sierce – serce, obywaciel – obywatel.
W renesansie
wpływy czeskie na język polski znacznie osłabły, odtąd
zapożyczenia z tego języka stały się o wiele rzadsze.
W okresie
odradzania się tożsamości czeskiej, wielu czeskich historyków i
językoznawców powoływało się na wspólnotę językową i korzystało
z zasobów języka polskiego w tworzeniu literackich podstaw
języka czeskiego (podobna sytuacja miała miejsce na obszarze
dzisiejszej Słowacji).
Źródło:
http://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%99zyk_czeski
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA
SPRAWIEDLIWOŚCI
w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych
z dnia 8 czerwca 1987 r.
(tekst jednolity)
Rozdział 1
Przepisy ogólne
§ 1.
1. Biegłych sądowych i
tłumaczy przysięgłych, zwanych dalej "biegłymi" i "tłumaczami",
ustanawia przy sądzie okręgowym prezes tego sądu, zwany dalej
"prezesem".
2. Biegłych ustanawia się
na okres 5 lat; okres ustanowienia upływa z końcem roku
kalendarzowego.
3. Prezes ustanawiając
tłumacza wyznacza również jego siedzibę.
§ 2.
1. Biegłych ustanawia się
dla poszczególnych gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a
także innych umiejętności.
2. Tłumaczy ustanawia się
dla poszczególnych języków obcych oraz dla języka migowego.
§ 3.
Ustanowienie biegłym lub
tłumaczem osoby zatrudnionej wymaga zasięgnięcia opinii zakładu
pracy zatrudniającego tę osobę.
§ 4.
Biegły i tłumacz przed
objęciem funkcji składa wobec prezesa przyrzeczenie według
następującej roty: "świadomy znaczenia mych słów i
odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że
powierzone mi obowiązki (biegłego sądowego, tłumacza
przysięgłego) wykonywać będę z całą sumiennością i
bezstronnością".
§ 5.
1. Biegły lub tłumacz nie
może odmówić wykonania należących do jego obowiązków czynności w
okręgu sądu okręgowego, przy którym został ustanowiony,
zleconych przez sąd lub organ prowadzący postępowanie
przygotowawcze w sprawach karnych, z wyjątkiem wypadków
określonych w przepisach regulujących postępowanie przed tymi
organami.
2. W wypadkach innych niż
wymienione w ust. 1 tłumacz może odmówić wykonania czynności
należących do zakresu jego obowiązków tylko z ważnych przyczyn.
§ 6.
1. Prezes zwalnia z
funkcji biegłego lub tłumacza:
1) na jego prośbę,
2) jeżeli biegły lub
tłumacz utracił warunki do pełnienia tej funkcji albo gdy
zostanie stwierdzone, że w chwili ustanowienia warunkom tym nie
odpowiadał i nadal im nie odpowiada.
2. Prezes może zwolnić z
funkcji biegłego lub tłumacza z ważnych powodów, w szczególności
jeżeli nienależycie wykonuje on swoje czynności.
3. W wypadkach, o których
mowa w ust. 1 pkt 2 lub w ust. 2, prezes jest obowiązany
wysłuchać biegłego lub tłumacza, chyba że jest to niemożliwe.
§ 7.
O ustanowieniu biegłym lub
tłumaczem osoby zatrudnionej oraz zwolnieniu z tej funkcji
prezes zawiadamia zakład pracy.
§ 8.
1. Prezes prowadzi listy
biegłych sądowych - według poszczególnych gałęzi nauki,
techniki, sztuki, rzemiosła, a także innych umiejętności, i
listy tłumaczy przysięgłych - według języków, dla których
zostali ustanowieni. Prezes prowadzi również wykazy biegłych
sądowych i wykazy tłumaczy przysięgłych na kartach założonych
dla każdego biegłego lub tłumacza; w listach i wykazach podaje
się adres biegłego i termin, do którego został ustanowiony, oraz
adres biura tłumacza, a także inne dane dotyczące specjalizacji.
2. Prezes skreśla z listy
biegłego lub tłumacza oraz usuwa jego kartę z wykazu:
1) z chwilą zwolnienia z
funkcji,
2) w razie śmierci,
3) z upływem okresu
ustanowienia biegłego, chyba że nastąpiło ponowne ustanowienie.
3. Listy biegłych sądowych
i tłumaczy przysięgłych są dostępne dla zainteresowanych w
sekretariatach sądowych. W szczególności listy te udostępnia się
stronom, uczestnikom postępowania oraz organom prowadzącym
postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych i sądom
wojskowym.
§ 9.
W styczniu każdego roku
prezes podaje do wiadomości sądom rejonowym w okręgu sądu
okręgowego oraz Ministerstwu Sprawiedliwości listy biegłych
sądowych i tłumaczy przysięgłych, a także zawiadamia
niezwłocznie o każdej zmianie listy oraz o wszczęciu wobec tych
osób postępowania karnego albo o ubezwłasnowolnienie.
§ 10.
Wykazy biegłych sądowych i
tłumaczy przysięgłych prowadzi się według ustalonych wzorów.
§ 11.
Biegłemu i tłumaczowi
przysługuje za wykonanie czynności wynagrodzenie w wysokości
określonej odrębnymi przepisami.
Rozdział 2
Biegli sądowi
§ 12.
1. Biegłym może być
ustanowiona osoba, która:
1) korzysta z pełni praw
cywilnych i obywatelskich,
2) ukończyła 25 lat życia,
3) posiada teoretyczne i
praktyczne wiadomości specjalne w danej gałęzi nauki, techniki,
sztuki, rzemiosła, a także innej umiejętności, dla której ma być
ustanowiona,
4) daje rękojmię
należytego wykonywania obowiązków biegłego,
5) wyrazi zgodę na
ustanowienie jej biegłym.
2. Posiadanie wiadomości
specjalnych powinno być wykazane dokumentami lub innymi
dowodami. Ocena, czy posiadanie wiadomości specjalnych zostało
dostatecznie wykazane, należy do prezesa.
§ 13.
W razie potrzeby
ustanowienia biegłego, prezes może w szczególności zwrócić się
do właściwych stowarzyszeń lub organizacji zawodowych,
przedsiębiorstw państwowych, instytucji, szkół wyższych oraz
urzędów państwowych o wskazanie osób posiadających teoretyczne i
praktyczne wiadomości specjalne w danej gałęzi nauki, techniki,
sztuki, rzemiosła, a także innych umiejętności.
§ 14.
Ustanowienie biegłym
uprawnia po złożeniu przyrzeczenia do wydawania opinii na
zlecenie sądu lub organu prowadzącego postępowanie
przygotowawcze w sprawach karnych w zakresie tej gałęzi nauki,
techniki, sztuki, rzemiosła, a także innych umiejętności, dla
której ustanowienie nastąpiło. Biegły wydając opinię używa
tytułu biegłego sądowego z oznaczeniem specjalności oraz sądu
okręgowego, przy którym został ustanowiony.
§ 15.
1. Biegły jest obowiązany
niezwłocznie zawiadomić prezesa o:
1) każdej zmianie swego
adresu,
2) zamierzonej przerwie w
wykonywaniu czynności przez okres dłuższy niż 3 miesiące.
2. Jeżeli okoliczności
wymienione w ust. 1 powstaną w czasie wykonywania przez biegłego
czynności zleconej przez organ, o którym mowa w § 5 ust. 1,
biegły zawiadamia o nich ten organ; w odniesieniu do
okoliczności wymienionych w ust. 1 pkt 2 zawiadomienia należy
dokonać także wówczas, gdy przerwa nie przekracza 3 miesięcy.
§ 16.
Prezes sprawuje nadzór nad
biegłymi na zasadach określonych w odrębnych przepisach.
Rozdział 3
Tłumacze przysięgli
§ 17.
Tłumaczem języka obcego
może być ustanowiona osoba, która:
1) korzysta z pełni praw
cywilnych i obywatelskich,
2) ukończyła 25 lat życia,
3) wykaże odpowiednią
znajomość języka polskiego i języka obcego, dla którego ma być
ustanowiona tłumaczem, oraz umiejętność tłumaczenia,
4) daje rękojmię
należytego wykonywania obowiązków tłumacza,
5) ukończyła wyższe studia
magisterskie,
6) wyrazi zgodę na
pełnienie funkcji tłumacza.
§ 18.
1. Znajomość języka obcego
oraz umiejętność tłumaczenia powinna być wykazana dyplomem
ukończenia i uzyskaniem tytułu zawodowego magistra odpowiednich
dla danego języka wyższych studiów filologicznych lub studiów w
zakresie lingwistyki stosowanej.
2. Znajomość języka obcego oraz
umiejętność
tłumaczenia
może być za zgodą Ministra Sprawiedliwości wykazana również
dyplomem lub świadectwem innym niż wymienione w ust. 1 albo
stwierdzona w inny sposób.
3. Przepis ust. 2 stosuje
się odpowiednio do wykazania znajomości języka polskiego.
§ 19.
W razie potrzeby
ustanowienia tłumacza, prezes może w szczególności zwrócić się o
wskazanie kandydata do odpowiedniej szkoły wyższej lub
Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich, a w zakresie języka migowego -
do Polskiego Związku Głuchych.
§ 20.
1. Tłumacz po ustanowieniu
składa wzór swego podpisu oraz odcisk swojej pieczęci na
założonej dla niego karcie wykazu tłumaczy przysięgłych.
2. Przepis ust. 1 stosuje
się odpowiednio w razie zmiany wzoru podpisu lub pieczęci
tłumacza.
§ 21.
Tłumacz przysięgły
uprawniony jest do:
1) sporządzania i
poświadczania tłumaczeń na język polski z języka obcego, na ten
język z języka polskiego oraz z języka obcego na inny język obcy
w zakresie ustanowienia, a także do sprawdzania i poświadczania
tłumaczeń z tego zakresu sporządzonych przez inne osoby,
2) sporządzania
poświadczonych odpisów pism w języku, dla którego został
ustanowiony, a także do sprawdzania i poświadczania odpisów pism
z tego zakresu, sporządzonych przez inne osoby,
3) dokonywania tłumaczeń
ustnych,
4) używania przy pełnieniu
czynności tytułu
tłumacza przysięgłego
z oznaczeniem języka, dla
którego został ustanowiony.
§ 22.
1. Przy poświadczaniu
tłumaczeń oraz poświadczaniu odpisów pism sporządzonych w języku
obcym tłumacz używa swojej pieczęci.
2. Pieczęć zamawia w
Mennicy Państwowej prezes na koszt tłumacza.
3. Tłumacz występując
ponownie o zamówienie pieczęci powinien uzasadnić powody tego
zamówienia i zwrócić dotychczasową pieczęć.
§ 23.
1. Tłumacz prowadzi
repertorium według ustalonego wzoru, w którym odnotowuje
czynności określone w § 21 pkt 1 i 2.
2. Repertorium powinno być
oprawione i składać się z ponumerowanych kart, których liczbę
poświadcza prezes. Numerację pozycji repertorium prowadzi się
odrębnie dla każdego roku kalendarzowego.
§ 24.
1. Na wszystkich
poświadczonych tłumaczeniach oraz poświadczonych odpisach pism
sporządzonych w języku obcym, które wydaje tłumacz, wymienia się
pozycję, pod którą tłumaczenie lub odpis pisma sporządzonego w
języku obcym odnotowane są w repertorium, oraz podaje się
wysokość pobranego wynagrodzenia. Na sporządzonych tłumaczeniach
i odpisach pism należy stwierdzić, czy sporządzono je z
oryginału, czy też z tłumaczenia lub odpisu oraz czy tłumaczenie
lub odpis jest poświadczony i przez kogo.
2. Jeżeli pismo, które
zostało przetłumaczone lub którego odpis sporządzono, zawiera
cechy nasuwające wątpliwości co do rzeczywistej jego treści,
należy uczynić o tym wzmiankę na tłumaczeniu lub odpisie pisma,
które wydaje tłumacz.
§ 25.
1. Tłumacz jest obowiązany
niezwłocznie zawiadomić prezesa o:
1) każdej zmianie adresu
swego biura w obrębie wyznaczonej mu siedziby,
2) zamierzonej przerwie w
wykonywaniu czynności przez okres dłuższy niż 3 miesiące.
2. Przepis § 15 ust. 2
stosuje się odpowiednio.
§ 26.
Tłumacz, który został
zwolniony, wydaje prezesowi pieczęć i repertorium. W razie
śmierci tłumacza obowiązek ten ciąży na osobach, w których
posiadaniu pieczęć i repertorium się znajduje.
§ 27.
Prezes lub upoważniony
przez niego pracownik sądowy przeprowadza co najmniej raz w roku
kontrolę działalności tłumacza. O przeprowadzonej kontroli czyni
się wzmiankę w repertorium.
§ 28.
Prezes lub upoważniony
przez niego pracownik sądowy mają prawo do:
1) sprawdzania jakości
tłumaczeń za pośrednictwem znawców danego języka,
2) wglądu do akt i ksiąg
tłumacza,
3) żądania wyjaśnień od
tłumacza w sprawach pełnionej przez niego funkcji.
§ 29.
1. Tłumaczem jzyka
migowego może być osoba, która ukończyła 21 lat życia oraz
posiada świadectwo kwalifikowanego tłumacza II stopnia lub tytuł
eksperta tego języka, wydane przez Polski Związek Głuchych.
2. Do tłumaczy języka
migowego nie stosuje się przepisów § 1 ust. 3, § 17 pkt 2, 3 i
5, § 18, § 20, § 21 pkt 1, 2 i 4 oraz § 22-28.
Rozdział 4
Przepisy przejściowe i końcowe
§ 30.
Biegli i tłumacze
ustanowieni na podstawie przepisów dotychczasowych stają się
biegłymi i tłumaczami w rozumieniu niniejszego rozporządzenia, z
tym, że biegli pełnią swe czynności do końca okresu, na który
zostali ustanowieni.
§ 31.
Tracą moc:
1) rozporządzenie Ministra
Sprawiedliwości z dnia 12 października 1959 r. o biegłych
sądowych (Dz. U. Nr 57, poz. 345),
2) rozporządzenie Ministra
Sprawiedliwości z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie tłumaczy
przysięgłych (Dz. U. Nr 35, poz. 244).
§ 32.
Rozporządzenie wchodzi w
życie z dniem ogłoszenia.
-
Zapraszamy, czekamy na Ciebie
