POLSKI  Deutsch    FRANCAIS   	italy PORTUGUÊS   LT Español 한국말 / 조선말 Angielski
:: linguaforum.eu ::
niemieckitlumaczenie
LinguaForumO nasOfertaTłumaczeniaCennikPracaKontakt
   
 


Biuro tłumaczeń Warszawa, Polska, cały świat !

 

Biuro tłumaczeń LinguaForum proponuje profesjonalne tłumaczenia z języka i na język czeski. Zapraszamy do skontaktowania się z naszym konsultantem w celu darmowej wyceny materiałów do przetłumaczenia.

Tłumaczenia pisemne przysięgłe z języka CZESKIEGO i na język CZESKI
Tłumaczenia przysięgłe w naszym biurze wykonywane są jedynie przez doświadczonych i uprawionych do tego przez Ministra Sprawiedliwości tłumaczy przysięgłych języka CZESKIEGO. Każdy przetłumaczony dokument opatrzony jest pieczęcią imienną tłumacza oraz zawiera niezbędne oświadczenie o zgodności tłumaczenia z oryginałem. Zlecenia tłumaczeń przysięgłych rozliczane są według strony rozliczeniowej 1125 znaków ze spacją. Darmową wycenę tłumaczenia przysięgłego mogą Państwo otrzymać tutaj.

Tłumaczenia pisemne zwykłe z języka i na język CZESKI
Biuro tłumaczeń linguaforum tłumaczy również dokumenty zwykłe, które nie wymagają uwierzytelnienia, takie np. jak korespondencja, strony www, prezentacje firmy, materiały reklamowe, artykuły prasowe, dokumentacje techniczne, ścieżki dialogowe, filmy reklamowe i fabularne, oraz wszelkie inne dokumenty. W przypadku tłumaczeń nieprzysięgłych rozliczamy zlecenia według strony rozliczeniowej 1600 znaków ze spacjami. Zapewniamy najwyższej jakości tłumaczenie. Darmową wycenę tłumaczenia zwykłego nieprzysięgłego mogą Państwo otrzymać tutaj.

Tłumaczenia ustne przysięgłe z języka CZESKIEGO i na język CZESKI
Nasze Biuro realizuje także zlecenia na tłumaczenia przysięgłe ustne języka CZESKIEGO. Obecność tłumacza przysięgłego wymagana jest m.in. podczas zawierania umów notarialnych, których stroną jest osoba obcojęzyczna, spraw sądowych z udziałem obcokrajowców, podpisywania umów międzynarodowych lub podczas ślubu cywilnego. Tłumaczenia ustne przysięgłe rozliczane są godzinowo a jako podstawową jednostkę obliczeniową w tego rodzaju tłumaczeniach przyjmuje się blok trwający trzy godziny. Szczegółowe informacje dot. cen za usługi tłumaczy przysięgłych znajdą Państwo tutaj.

Tłumaczenia ustne zwykłe
z języka CZESKIEGO i na język CZESKI
Z tłumaczeń ustnych zwykłych korzysta się na konferencjach międzynarodowych, w firmach z kapitałem zagranicznym oraz na wszelkiego rodzaju spotkaniach z udziałem obcokrajowców. Tłumaczenia ustne dzielą się na tłumaczenia konsekutywne, tłumaczenia symultaniczne, tłumaczenia szeptane oraz tłumaczenia de liaison („zdanie po zdaniu”). Biuro tłumaczeń linguaforum odpowiedni rodzaj tłumaczenia dobiera po uwzględnieniu charakteru spotkania, indywidualnych potrzeb klienta i danej sytuacji. Podstawową jednostką obliczeniową w tłumaczeniach ustnych jest blok trwający trzy godziny. Darmowa wycena tutaj.

Usługi dodatkowe

Zaistniej na rynku CZESKIM

Dla firm, małych przedsiębiorstw i wszystkich tych, którzy chcą zaistnieć na rynku międzynarodowym oferujemy różne tanie i skuteczne rozwiązania lingwistyczno-marketingowe. Szeroki wachlarz usług obejmuje m.in. dodawanie informacji handlowych do obcojęzycznych spisów branżowych, przygotowanie wizytówki lub strony internetowej w wybranych językach, stworzenie bazy potencjalnych zagranicznych klientów, nawiązanie współpracy z Izbą Handlową danego kraju, prowadzenie korespondencji handlowej itp.

Skorzystaj z bezpłatnej wyceny - bez opłat wycenimy dokumenty do tłumaczenia, korekty lub weryfikacji, doradzimy też najkorzystniejszą ścieżkę postępowania przy realizacji skomplikowanych zleceń.

 

Język czeski należy do grupy języków zachodniosłowiańskich i jest używany przez ok. 10 mln Czechów, Morawian i Ślązaków, zamieszkujących Czechy, gdzie jest językiem urzędowym oraz kilkaset tysięcy osób (niektóre źródła mówią nawet o dwóch milionach) w innych krajach (Słowacja, Austria, Niemcy, Polska, Ukraina, USA).

Wyróżnia się 4 główne zespoły jego dialektów: czeskie właściwe, hanackie, wschodniomorawskie i laskie.

Język ten jest na tyle podobny do języka polskiego, że Polacy mogą się w prostych sprawach porozumieć z Czechami bez większych trudności.

Historia języka czeskiego

Czesko-słowacka podgrupa etniczno-językowa wyodrębniła się w wieku IX, kiedy to migracje Madziarów odcięły ją od Słowian południowych i spowodowała jej zwrócenie się w kierunku Słowian zachodnich.

Najstarsze zabytki języka czeskiego pochodzą z XII w. (Kronika Kosmasa). W XIII i XIV w. rozwija się religijne (hymn do św. Wacława jest starszy przynajmniej o 200 lat od polskiej Bogurodzicy) i świeckie piśmiennictwo w tym języku, wcześniej w użyciu był język staro-cerkiewno-słowiański, który był językiem piśmiennym państwa wielkomorawskiego. Od tego czasu następuje okres rozkwitu języka czeskiego, zwłaszcza dzięki działalności Jana Husa. W okresie od X do XVI w. język czeski wywarł znaczący wpływ na słownictwo i ortografię języka polskiego.

Od roku 1620, po przegranej z Habsburgami, następuje upadek języka, który staje się językiem chłopstwa, podczas gdy szlachta i mieszczaństwo posługuje się niemieckim.

Dopiero pod koniec XVIII w. budzi się na nowo czeska świadomość narodowa i potrzeba wskrzeszenia języka czeskiego. W XIX w. kształtuje się współczesny język literacki (spisovná čeština), do czego przyczynił się znany czeski lingwista Josef Jungmann. Do XVI-wiecznego słownictwa czeskiego, wprowadził on wiele wyrazów gwarowych oraz z innych języków słowiańskich, pochodzenia polskiego lub rosyjskiego.

Fonetyka i pisownia

Do głównych różnic w stosunku do języka polskiego należą:

  • zachowanie iloczasu samogłosek

  • zanik samogłosek nosowych

  • zgłoskotwórcze r i l (sonanty)

  • wprowadzenie rozróżnienia między dźwięcznym laryngalnym h a bezdźwięcznym welarnym ch (po tym jak w XV-XVI w. pierwotne g przeszło w h: główny to hlavní).

Do zapisu języka czeskiego stosuje się zmodyfikowany alfabet łaciński, tzw. alfabet husycki. Czeska abeceda liczy 42 litery:

Aa Áá Bb Cc Čč Dd Ďď Ee Éé Ěě Ff Gg Hh CHch Ii Íí Jj Kk Ll Mm Nn Ňň Oo Óó Pp Qq Rr Řř Ss Šš Tt Ťť Uu Úú Ůů Vv Ww Xx Yy Ýý Zz Žž

Znaki diakrytyczne to kreseczka (čárka), kółko (kroužek) i daszek (háček, ť i ď to również litery z daszkami).

  • Kreseczka nad samogłoską oznacza długą wymowę.

  • Ů odpowiada polskiemu ó i wymawia się identycznie jak ú, ale ů nie pojawia się na początku wyrazów, a ú pojawia się w środku tylko w wyrazach obcych i złożeniach, a na końcu nigdy.

  • I i y oraz í i ý wymawia się jednakowo, z jednym wyjątkiem: t, d, n w wyrazach rdzennie czeskich przed i i í wymawia się jak ť, ď, ň. (Ny, ný oraz ni i ní w wyrazach obcych wymawia się możliwie twardo, w sposób trudny dla Polaka. Oczywiście również si, zi, ci wymawia się możliwie twardo, jak w wyrazach sinus, bezimienny, cirrus.

  • Czeskie samogłoski krótkie i długie zazwyczaj odpowiadają barwą polskim (zobacz [ɛ], [ä], [u]). Jedynie czeskie o/ó jest zwykle nieco węższe [o̞] (niekiedy, zwłaszcza w Pradze i Czechach właściwych jak polskie: [ɔ]), czeskie i/y wymawia się pośrednio między polskimi i a y ([ɪ]) ( í/ý ma barwę polskiego i ([i])), a krótkie u niekiedy interpretuje się jako [ʊ].

  • Ě odpowiada polskiemu ie, z tym, że

  • jedynie tě, dě, ně wymawia się jak ťe, ďe, ńe;

  • bě, pě, vě wymawia się raczej jak bje, pje, wje.

  • mě wymawia się jak mńe.

  • inne spółgłoski, w tym f, w ogóle nie ulegają zmiękczeniu.

  • Połączenia ou i obce au wymawia się jak jedną sylabę, czyli oł, ał.

  • R i l między spółgłoskami i na końcu wyrazu po spółgłosce są zgłoskotwórcze (tworzą sylaby)

  • Ť, ď wymawia się jak bardzo krótkie ć, dź. (Mają się do t, d tak jak polskie ć, dź do c, dz.)

  • Ň równa się polskiemu ń.

  • Š, č, ž odpowiadają polskim sz, cz, ż, a ich wymowa jest pośrednia między sz, cz, ż, a ś, ć, ź.

  • Ř odpowiada polskiemu rz, a jego wymowa, w przybliżeniu r i ż (lub sz, kiedy polskie rz wymawia się jak sz) jednocześnie, jest trudna nawet dla Czechów.

  • Dwuznak ch w słownikach traktuje się jak osobną literę znajdującą się po h (Ale normalnie tylko c jest wielkie, np.: Chtěl být blíže k přírodě. – Chciał być bliżej przyrody.). Wymawia się go bezdźwięcznie, jak polskie ch, natomiast h wymawia się dźwięcznie.

  • V odpowiada polskiemu w.

  • Litery j na początku wyrazu przed spółgłoskami nie wymawia się, np. jsem /sem/ (jestem), jmeno /meno/ (imię).

  • Inaczej niż w polskim podwójone spółgłoski wymawia się jak jedną.

  • Pojawiające się w wyrazach obcych dž wymawia się jak polskie dż (?).

  • G, x, q, w i ó używa się wyłącznie w wyrazach obcych, np. hamburger, galaxie (galaktyka), tón (ton).

  • Miękkotematowe rzeczowniki żeńskie obcego pochodzenia (jak wyżej wspomniane galaxie, Lucie, Francie) wymawia się odpowiednio /galaksije/, /lucije/, /francije/. Zasadniczo wszystkie połączenia i- z samogłoskami w wyrazach obcego pochodzenia wymawiane są jako /ij-/ (np. impresionista wymawiany jest jako /impresijonista/.

  • Partykuła ne z czasownikami pisana jest łącznie, inaczej niż w języku polskim: nepoužívám (nie używam).

  • Akcent pada zawsze na pierwszą sylabę.

Gramatyka

Podstawy gramatyki języka czeskiego są podobne do języka polskiego. Podobnie jak w polszczyźnie występuje siedem przypadków rzeczownika. Jednakże ten (nawet w liczbie mnogiej) zawsze pozostaje w swoim rodzaju (on, ona, ono => oni, ony, ona). Znacznie trudniej sytuacja przedstawia się ze składnią (slovosled), która nosi w sobie głębokie znamiona niemczyzny

W przeczeniu przypadek dopełnienia nie zmienia się, w przeciwieństwie do języka polskiego. Np.

pol. Mam dom. (biernik)

cz. Mám dům. (4. pád – biernik)

pol. Nie mam domu. (dopełniacz)

cz. Nemám dům. (4. pád – biernik)

Słownictwo

Czeskie słownictwo tylko na podstawowym poziomie jest podobne do polskiego. Należy jednak pamiętać, że niektóre wyrazy polskie mogą mieć dla Czechów znaczenie wulgarne (np.: odpowiednik polskiego szukać oznacza w sposób bardzo wulgarny czynność spółkowania), albo też zupełnie inne (np. důvod to nie dowód a powód). W niektórych przypadkach czeszczyzna może słusznie wydawać się podobna do staropolszczyzny i współczesnego języka śląskiego.

Ponadto w języku czeskim nie brakuje kalek językowych z języka niemieckiego, który kiedyś dominował na terenach dzisiejszej Republiki Czeskiej. Dominacja ta, a następnie oczyszczanie języka zastępowaniem obcych słów wyrazami pochodzenia słowiańskiego spowodowały, iż czeszczyzna jest często podobna, pod względem syntaktycznym i słowotwórczym, do języka niemieckiego.

cz. jednadvacet (dvacet jedna)

niem. einundzwanzig

pol. dwadzieścia jeden

cz. Viděl jsem ho přicházet.

niem. Ich habe ihn kommen sehen

pol. Widziałem go, jak przychodzi.

cz. Chtěla bych si dát (nechat) obarvit vlasy.

niem. Ich möchte mir die Haare färben lassen.

pol. Chciałabym ufarbować włosy.

cz. Můj pes slyši na jméno Džok.

niem. Mein Hund hört auf den Namen Dżok.

pol. Mój pies wabi się Dżok.

Powstanie i rozwój

Język czeski powstał z języka prasłowiańskiego. Należy do grupy zachodniej, chociaż rozwój grup typu TorT[1] (ale już nie orT-) odbył się tak, jak w grupie południowej.

korva > krava > kráva (pol. krowa < krova)

melko > mlěko > mléko (pol. mleko < mleko)

olketь > loketь > loket (pol. łokieć)

Poniżej przedstawiono historię języka czeskiego w porównaniu z historią języka polskiego:

  • Prelabializacja przed ą nie zaszła, za to zaszła w gwarach i języku potocznym przed o:

pol. węgiel, cz. uhlí

oko > oko, gwarowe voko (pol. oko)

  • šč, ždž > šť, žď i zanik zwarcia: dz´ > z, g > h

ščitъ > štít (pol. szczyt)

nodzě > noze (pol. nodze)

gostь > host (pol. gość)

  • Przemiany samogłosek

    • i, y, e, a, o, u przetrwały w zasadzie bez zmian (brak miękczenia przed e)

veslo > veslo (pol. wiosło)

darъ > dar (pol. dar)

dobrъjь > dobrý (pol. dobry)

voda > voda (pol. woda)

uxo > ucho (pol. ucho)

    • ь, ъ > 0, e (rozwój jerów jak w polskim, ale brak miękczenia przed ь)

pьsъ > pes ale pьsa > psa (pol. pies, psa)

sъnъ > sen (pol. sen)

    • ě > ´e

běgъ > běh (pol. bieg)

pěna > pěna (pol. piana)

    • ą > u; ę > ´e, a (zanik nosowości. ´e < ę raczej przed miękkimi spółgłoskami)

nogą > nohu (pol. nogę)

pętь > pět (pol. pięć)

pętъjь > pátý (pol. piąty)

    • jedynie spółgłoska r była miękczona konsekwentnie, co upodobniło ją do k, g, x zmiękczonych w okresie prasłowiańskim

redk- > ředkvička (pol. rzodkiewka)

ręd- > řada (pol. rząd)

    • zaszło jakby postępowe miękczenie samogłosek (polski przegłos lechicki można określić jako wsteczne utwardzanie): ´a > ě, ´u > i, ´e:, ´a:, ´u: > í

zemja > země (pol. ziemia)

ljudьje > lidé (pol. ludzie)

zemją > zemi (pol. ziemię)

tęti > tít (pol. ciąć)

-xodьnjaja > východní (pol. wschodnia)

zemjeją > zemí (pol. ziemią)

    • Długie samogłoski powstawały wg nieco innych reguł niż w języku polskim.

domъ > dům (pol. dom)

rovъ > rov (pol. rów)

męta > máta (pol. mięta)

      • łączenia dwóch sylab w jedną (grupy typu ojo) zachodziło jakby nieco częściej

moja > má (pol. moja, ma)

      • dyftongizacja i monoftongizacja, np. o: > uo > ů /u:/ (pol. o: > ó: (o pochylone) > ó > u); u: > ou (w śródgłosie i wygłosie, czyli w środku i na końcu wyrazu; częściowo również analogiczne procesy z e i i)

domъ > do:m > duom > dům (pol. dom)

bělъjь > b´e:ly: > bielý > bílý, gwarowe bílej (pol. biały)

buda > bouda (pol. buda)

potęgnąti > potáhnouti (pol. pociągnąć)

bykъ > býk, gwarowe bejk (pol. byk)

      • w wyrazach obcych pojawiają się ó i ú w środku wyrazu

nóta (pol. nuta)

gól (pol. gol)

skútr (pol. skuter)

      • ogólnie iloczas pozostał

lěto > léto (pol. lato)

lipa > lípa (pol. lipa)

ul(j?)ь > úl (pol. ul)

panъ > pán (pol. pan)

  • Sonanty w zasadzie przetrwały. l´ i r´ zlały się z l i r. Jedynie sonant l niekiedy (zwłaszcza po przedniojęzykowych i szumiących) dał lu

krkъ > krk (pol. kark)

čr´nъjь > černý (pol. czarny)

zr´no > zrno (pol. ziarno)

vr´t- > vrták (pol. viertło)

vr´xъ > vrch (pol. wierzch)

vr´ba > vrba (pol. wierzba)

dl´gъjь > dlouhý (pol. długi)

stlpъ > sloup (pol. słup < stłup)

slnьce > slunce (pol. słońce)

vl´na > vlna (pol. wełna)

čl´n- > člun (pol. czółno)

žl´tъjь > žlutý (pol. żółty)

wl´kъ > vlk (pol. vilk)

mlv- > mluvit (pol. mowa < mołwa)

    • Powstały też nowe sonanty, np.

jablъko > jablko (pol. jabłko, potocznie /japko/)

  • yr > er

sěkyra > sekera (pol. siekiera)

  • Wzmocnienie miękkości: t´, d´, n´ > ť, ď, ň. Np.:

těsto > těsto /ťesto/ (pol. ciasto)

  • Przejście miękkości nie zaszło

medvědь > medvěd (pol. niedźwiedź < miedźwiedź)

  • Zanik miękkości

    • c´, s´, z´ (równiez < dz´) i l´ straciły miękkość zlewając się z twardymi wariantami (c´ nie miało takiego wariantu). Np.:

sěno > seno (pol. siano

    • podobnie jak w polskim p´, b´, w´, f´, m´ straciły miękkość na końcu wyrazu i przed spółgłoską. Np.:

goląbь > holub (pol. gołąb)

    • inaczej niż w polskim š, ž, č, ř < r´ zachowały miękkość

či > či (pol. czy)

čestь > čest /č´est/ (pol. cześć)

  • Czwarta palatalizacja nie zaszła

nogy > nohy (pol. nogi)

kъ > ke, k (pol. ku < *kie, k)

  • Ogólnie zapis i i y odpowiada stanowi prasłowiańskiemu, z tym że powstało wiele nowych i w wyniku "postępowego miękczenia". Wymowa jednak zlała się, pozostało tylko rozróżnienie w wymowie t, d, n przed i/y.

pivo > pivo (pol. piwo)

myšь > myš /miš´/ (pol. mysz)

ninъjь > nynější (pol. niniejszy)

  • ji pozostało

dojiti > dojit (pol. doić)

jixъ > jich (pol. ich)

Akcent, pierwotnie ruchomy, ustalił się na pierwszej sylabie, tak jak w języku staropolskim.

Gwary

 

Dialekty morawskie języka czeskiego

Język ogólnoczeski i gwary wyraźnie różnią się od języka literackiego. W niemal wszystkich gwarach przeszło prasłowiańskie g na h, lecz powstało nowe g jako wariant kombinatoryczny bezdźwięcznego k (na przykład jagživ). Wszystkie gwary poza laskimi posiadają długość fonologiczną i akcent na pierwszej zgłosce. Palatalizowane s', c', z' względnie palatalne ś, ć, ź uległy w większości depalatalizacji, tylko w gwarach laskich albo zachowały się, albo przeszły w š, č, ž. Fonemów ť, ď nie ma w części gwar laskich (te mają dźeći albo džeči zamiast ďeťi) i w gwarach kopaniczarskich (dzeci). Niemal w żadnej gwarze czeskiej nie przeprowadzono przegłosów 'ě > a i 'e > o, w czeskim więc występują postaci sestra, bříza, viděl (siostra, brzoza, widział). W gwarze branickiej jest przegłos e > o po š, č, ž, ř, ć, dź, ň, l, j, na przykład ňobudźoćo, sklop, pijo (nie będziecie, sklep, pije). Wzdłużenie zastępcze istnieje nadal zwłaszcza w dialektach wschodniomorawskich (na przykład kopál zamiast kopal), w gwarach laskich są refleksem wzdłużenia zastępczego samogłoski pochylone (na przykład kopoł zamiast kopáł).

W Czechach właściwych najwyraźniej wyodrębnia się gwara praska. Dalsze specyfyczne grupy dialektów istnieją około Pilzna i w Czechach wschodnich, gdzie zachowała się dwuwargowa wymowa w (na przykład prauda). Na granicy z Morawami występują przejściowe dialekty czesko-morawskie.

Morawy są bardziej zróżnicowane gwarowo niż Czechy właściwe, gdzie używany jest język ogólnoczeski. Na Morawach i Śląsku czeskim rozróżnia się grupę środkowomorawską (hanacką), wschodniomorawską (wałaską oraz słowacką), laską i kopaniczarską. Odrębny zespół gwar tworzą gwary wschodniolaskie, nawiązujące na północy Moraw na gwary zachodniej Słowacczyzny. Wskutek języka słowackiego gwary wschodniomorawskie rozpadły się na dwie podgrupy. Najbardziej archaiczna jest gwara Wołoszczyzny morawskiej, gdzie jest jeszcze różnica w wymowie i/y i l/ł. Gwara ta jest bliższa dialektom laskim i czadeckim niż czeszczyźnie literackiej, chociaż zachowała ona dawny iloczas (długość fonologiczną), różny jednak od stanu ogólnoczeskiego. Leksyka zawiera sporo karpatyzmów.

Gwary Słowaczyzny morawskiej zbliżone są znacznie do dialektu wałaskiego, no fonetycznie są one bardziej podobne do przyległych gwar Słowaczyzny węgierskiej (rejon etnograficzny Záhorie). Na podstawie gwar rejonu etnograficznego Slovácko powstał literacki mikrojęzyk, użyty przez Zdeňka Galuškę w książce Slovácko sa súdí aj nesúdí (Słowaczyzna morawska się sądzi i nie sądzi). Gwary Slovácka różnią się od pozostałych gwar wschodniomorawskich jednakową wymową i/y oraz brakiem słownictwa karpackiego (karpatizmów wołoskich).

Dla dialektu hanackiego charakterystyczna jest szeroka wymowa samogłosek y oraz u, na przykład rebe (ryby), čoňo (gębę). Ogólnoczeskie dyftongi ej, ou uległy monoftongizacji, na przykład malé (mały, por. malej), staró (starą, por. starou). Gwary wschodniomorawskie nie przeprowadziły przegłosu u > i oraz a > e, występuje tam więc našú zamiast naší (naszą), podívaj sa zamiast podívej se (popatrz) itp.

Na skrajnym wschodzie Moraw w Białych Karpatach używany jest w kilku wsiach dialekt języka słowackiego (tzw. kopaniczarski), w którym czas przeszły tworzy się końcówką aorystu jak w gwarach śląskich (na przykład pasłach). Występuje tu również odrębny fonem dz (na przykład cudzy), który jest w innych gwarach czeskich tylko wariantem kombinatorycznym. Czeskie ť, ď wymawia się tam jak c, dz (na przykład dzeci), więc tak samo jak w gwarach mieszanych polsko-słowackich na wschodzie Słowacji. Odmiana miękkich przymiotników ma co do postaci słowackie końcówki (na przykaład obecňá zamiast obecní), lecz ostatnia spółgłoska pozostaje miękką. W celowniku i miejscowniku rzeczowników rodzaju żeńskiego przeprowadzono usunięcie palatalizacji spółgłoski przed końcówką, mówi się więc o matke zamiast matce. Wszystkie czasowniki mają w 1. osobie l. p. końcówkę -m, powstałą drogą wyrównania analogicznego (zgodne końcówki wschodniolaskie są wynikiem rozłożenia nosówki w wygłosie), na przykład čtem zamiast čtu, kupujem zamiast kupuji/u.

Gwary laskie najbliższe są ze wszystkich gwar czeskich językowi polskiemu. Dwie ich cechy powstały pod wpływem polskim: brak długości fonologicznej oraz istnienie samogłosek pochylonych (tylko w części laszczyzny). Inne cechy zgodne z polskim są zachowaniem stanu praczeskiego (na przykład akcent na penultimie). W gwarach tych więc mówi się jo sym był (ja byłem), vidźełech (widziałem), śeno je skludzune itd. Na terenach, które stykały się od dawna z gwarami śląskimi polskiego typu, zapanowało nima hiperpoprawnie we wszystkich pozycjach czeskiego není. Gwara Morawskiej Ostrawy stanowi podstawę ówczesnego interdialektu śląskiego. Wyraźną cechą gwar wschodniolaskich jest zachowanie względnie refleksy nosówek (rozłożonych). Końcówka biernika rzeczowników rodzaju żeńskiego -em powstała rozłożeniem pierwotnej nosówki w wygłosie. W ostatnim czasie ulega całkowitemu odnosowieniu.

W części Głubczyckiego i Raciborskiego używa się w kilku wsiach czeskiej gwary opawskiej. Mieszkańcy tych wsi nazywają się Morawcami i swój język "morawskim".

W terenach przygranicznych (sudeckich), przed wojną niemieckich, używany jest ogólnoczeski względnie interdialekt.

Ogólnoczeski powstał na podstawie gwary środkowoczeskiej (praskiej). Jest on charakteryzowany szeregiem zmian samogłoskowych, które miały miejsce często już w XV wieku, częściowo pod wpływem niemieckim. Samogłoski i i y zlały się, czego wynikiem był synkretyzm pewnych postaci przymiotników. Zgodnie z rozwojem w języku niemieckim długie ý przeszło przez aj w ej (diftongizacja) i pierwotne é zmieniło się na ý. Z długiego ú powstała przez au dwugłoska ou. W dodatku miał miejsce przegłos 'u > i oraz 'a > e, na przykład našú > naší, naša > naše.

Próbki gwarowe

Odmiana

Przykład I

Przykład II

literacki

Dej mouku ze mlýna na vozík.

Měla jsem dvě děti.

ogólnoczeski

Dej mouku ze mlejna na vozejk.

Měla sem dvě děti.

hanacki

Dé móko ze mléna na vozék.

Měla sem dvě děti.

górnoostrawski

Daj muku ze młyna na vuzek.

Měła sym dvě dźeći.

kopaniczarski

Daj múku ze muýna na vozík.

Mauach dve dzeci.

Wpływ języka czeskiego na język polski oraz polskiego na czeski

W średniowieczu język czeski był dla polskiego jednym z głównych źródeł zapożyczeń językowych.

Wpływy czeszczyzny na polszczyznę dzielimy dwojako:

  • pośrednictwo w przyjmowaniu wyrazów łacińskich (szczególnie terminologii chrześcijańskiej, ze względu na wpływ tej religii po przyjęciu chrztu w 966 roku od Czechów przez Mieszka I)

Przykładem są: kościół (czes. kostel z łac. castellum), opat (czes. opat z łac. abbate), poganin (czes. pohan z łac. paganus).

  • kształtowanie fonetyczne wyrazów staropolskich.

Wpływ ten widoczny jest choćby w nazwach niektórych miejscowości na Śląsku w zaniku samogłosek nosowych, np. Prudnik (zamiast *Prądnik) i Głubczyce' (zamiast *Głąbczyce).

Fonetyczne wpływy czeskiego to także przekształcenia takie jak: wiesiele (staropolski) – wesele (polski), sierce – serce, obywaciel – obywatel.

W renesansie wpływy czeskie na język polski znacznie osłabły, odtąd zapożyczenia z tego języka stały się o wiele rzadsze.

W okresie odradzania się tożsamości czeskiej, wielu czeskich historyków i językoznawców powoływało się na wspólnotę językową i korzystało z zasobów języka polskiego w tworzeniu literackich podstaw języka czeskiego (podobna sytuacja miała miejsce na obszarze dzisiejszej Słowacji).

 

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%99zyk_czeski



ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI
w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych
z dnia 8 czerwca 1987 r.

(tekst jednolity)



Rozdział 1
Przepisy ogólne

§ 1.

1. Biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych, zwanych dalej "biegłymi" i "tłumaczami", ustanawia przy sądzie okręgowym prezes tego sądu, zwany dalej "prezesem".

2. Biegłych ustanawia się na okres 5 lat; okres ustanowienia upływa z końcem roku kalendarzowego.

3. Prezes ustanawiając tłumacza wyznacza również jego siedzibę.

§ 2.

1. Biegłych ustanawia się dla poszczególnych gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a także innych umiejętności.

2. Tłumaczy ustanawia się dla poszczególnych języków obcych oraz dla języka migowego.

§ 3.

Ustanowienie biegłym lub tłumaczem osoby zatrudnionej wymaga zasięgnięcia opinii zakładu pracy zatrudniającego tę osobę.

§ 4.

Biegły i tłumacz przed objęciem funkcji składa wobec prezesa przyrzeczenie według następującej roty: "świadomy znaczenia mych słów i odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że powierzone mi obowiązki (biegłego sądowego, tłumacza przysięgłego) wykonywać będę z całą sumiennością i bezstronnością".

§ 5.

1. Biegły lub tłumacz nie może odmówić wykonania należących do jego obowiązków czynności w okręgu sądu okręgowego, przy którym został ustanowiony, zleconych przez sąd lub organ prowadzący postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych, z wyjątkiem wypadków określonych w przepisach regulujących postępowanie przed tymi organami.

2. W wypadkach innych niż wymienione w ust. 1 tłumacz może odmówić wykonania czynności należących do zakresu jego obowiązków tylko z ważnych przyczyn.

§ 6.

1. Prezes zwalnia z funkcji biegłego lub tłumacza:

1) na jego prośbę,

2) jeżeli biegły lub tłumacz utracił warunki do pełnienia tej funkcji albo gdy zostanie stwierdzone, że w chwili ustanowienia warunkom tym nie odpowiadał i nadal im nie odpowiada.

2. Prezes może zwolnić z funkcji biegłego lub tłumacza z ważnych powodów, w szczególności jeżeli nienależycie wykonuje on swoje czynności.

3. W wypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 2 lub w ust. 2, prezes jest obowiązany wysłuchać biegłego lub tłumacza, chyba że jest to niemożliwe.

§ 7.

O ustanowieniu biegłym lub tłumaczem osoby zatrudnionej oraz zwolnieniu z tej funkcji prezes zawiadamia zakład pracy.

§ 8.

1. Prezes prowadzi listy biegłych sądowych - według poszczególnych gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a także innych umiejętności, i listy tłumaczy przysięgłych - według języków, dla których zostali ustanowieni. Prezes prowadzi również wykazy biegłych sądowych i wykazy tłumaczy przysięgłych na kartach założonych dla każdego biegłego lub tłumacza; w listach i wykazach podaje się adres biegłego i termin, do którego został ustanowiony, oraz adres biura tłumacza, a także inne dane dotyczące specjalizacji.

2. Prezes skreśla z listy biegłego lub tłumacza oraz usuwa jego kartę z wykazu:

1) z chwilą zwolnienia z funkcji,

2) w razie śmierci,

3) z upływem okresu ustanowienia biegłego, chyba że nastąpiło ponowne ustanowienie.

3. Listy biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych są dostępne dla zainteresowanych w sekretariatach sądowych. W szczególności listy te udostępnia się stronom, uczestnikom postępowania oraz organom prowadzącym postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych i sądom wojskowym.

§ 9.

W styczniu każdego roku prezes podaje do wiadomości sądom rejonowym w okręgu sądu okręgowego oraz Ministerstwu Sprawiedliwości listy biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych, a także zawiadamia niezwłocznie o każdej zmianie listy oraz o wszczęciu wobec tych osób postępowania karnego albo o ubezwłasnowolnienie.

§ 10.

Wykazy biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych prowadzi się według ustalonych wzorów.

§ 11.

Biegłemu i tłumaczowi przysługuje za wykonanie czynności wynagrodzenie w wysokości określonej odrębnymi przepisami.

Rozdział 2
Biegli sądowi

§ 12.

1. Biegłym może być ustanowiona osoba, która:

1) korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich,

2) ukończyła 25 lat życia,

3) posiada teoretyczne i praktyczne wiadomości specjalne w danej gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a także innej umiejętności, dla której ma być ustanowiona,

4) daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego,

5) wyrazi zgodę na ustanowienie jej biegłym.

2. Posiadanie wiadomości specjalnych powinno być wykazane dokumentami lub innymi dowodami. Ocena, czy posiadanie wiadomości specjalnych zostało dostatecznie wykazane, należy do prezesa.

§ 13.

W razie potrzeby ustanowienia biegłego, prezes może w szczególności zwrócić się do właściwych stowarzyszeń lub organizacji zawodowych, przedsiębiorstw państwowych, instytucji, szkół wyższych oraz urzędów państwowych o wskazanie osób posiadających teoretyczne i praktyczne wiadomości specjalne w danej gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a także innych umiejętności.

§ 14.

Ustanowienie biegłym uprawnia po złożeniu przyrzeczenia do wydawania opinii na zlecenie sądu lub organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych w zakresie tej gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a także innych umiejętności, dla której ustanowienie nastąpiło. Biegły wydając opinię używa tytułu biegłego sądowego z oznaczeniem specjalności oraz sądu okręgowego, przy którym został ustanowiony.

§ 15.

1. Biegły jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić prezesa o:

1) każdej zmianie swego adresu,

2) zamierzonej przerwie w wykonywaniu czynności przez okres dłuższy niż 3 miesiące.

2. Jeżeli okoliczności wymienione w ust. 1 powstaną w czasie wykonywania przez biegłego czynności zleconej przez organ, o którym mowa w § 5 ust. 1, biegły zawiadamia o nich ten organ; w odniesieniu do okoliczności wymienionych w ust. 1 pkt 2 zawiadomienia należy dokonać także wówczas, gdy przerwa nie przekracza 3 miesięcy.

§ 16.

Prezes sprawuje nadzór nad biegłymi na zasadach określonych w odrębnych przepisach.

Rozdział 3
Tłumacze przysięgli

§ 17.

Tłumaczem języka obcego może być ustanowiona osoba, która:

1) korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich,

2) ukończyła 25 lat życia,

3) wykaże odpowiednią znajomość języka polskiego i języka obcego, dla którego ma być ustanowiona tłumaczem, oraz umiejętność tłumaczenia,

4) daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków tłumacza,

5) ukończyła wyższe studia magisterskie,

6) wyrazi zgodę na pełnienie funkcji tłumacza.

§ 18.

1. Znajomość języka obcego oraz umiejętność tłumaczenia powinna być wykazana dyplomem ukończenia i uzyskaniem tytułu zawodowego magistra odpowiednich dla danego języka wyższych studiów filologicznych lub studiów w zakresie lingwistyki stosowanej.

2. Znajomość języka obcego oraz umiejętność tłumaczenia może być za zgodą Ministra Sprawiedliwości wykazana również dyplomem lub świadectwem innym niż wymienione w ust. 1 albo stwierdzona w inny sposób.

3. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do wykazania znajomości języka polskiego.

§ 19.

W razie potrzeby ustanowienia tłumacza, prezes może w szczególności zwrócić się o wskazanie kandydata do odpowiedniej szkoły wyższej lub Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich, a w zakresie języka migowego - do Polskiego Związku Głuchych.

§ 20.

1. Tłumacz po ustanowieniu składa wzór swego podpisu oraz odcisk swojej pieczęci na założonej dla niego karcie wykazu tłumaczy przysięgłych.

2. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio w razie zmiany wzoru podpisu lub pieczęci tłumacza.

§ 21.

Tłumacz przysięgły uprawniony jest do:

1) sporządzania i poświadczania tłumaczeń na język polski z języka obcego, na ten język z języka polskiego oraz z języka obcego na inny język obcy w zakresie ustanowienia, a także do sprawdzania i poświadczania tłumaczeń z tego zakresu sporządzonych przez inne osoby,

2) sporządzania poświadczonych odpisów pism w języku, dla którego został ustanowiony, a także do sprawdzania i poświadczania odpisów pism z tego zakresu, sporządzonych przez inne osoby,

3) dokonywania tłumaczeń ustnych,

4) używania przy pełnieniu czynności tytułu tłumacza przysięgłego z oznaczeniem języka, dla którego został ustanowiony.

§ 22.

1. Przy poświadczaniu tłumaczeń oraz poświadczaniu odpisów pism sporządzonych w języku obcym tłumacz używa swojej pieczęci.

2. Pieczęć zamawia w Mennicy Państwowej prezes na koszt tłumacza.

3. Tłumacz występując ponownie o zamówienie pieczęci powinien uzasadnić powody tego zamówienia i zwrócić dotychczasową pieczęć.

§ 23.

1. Tłumacz prowadzi repertorium według ustalonego wzoru, w którym odnotowuje czynności określone w § 21 pkt 1 i 2.

2. Repertorium powinno być oprawione i składać się z ponumerowanych kart, których liczbę poświadcza prezes. Numerację pozycji repertorium prowadzi się odrębnie dla każdego roku kalendarzowego.

§ 24.

1. Na wszystkich poświadczonych tłumaczeniach oraz poświadczonych odpisach pism sporządzonych w języku obcym, które wydaje tłumacz, wymienia się pozycję, pod którą tłumaczenie lub odpis pisma sporządzonego w języku obcym odnotowane są w repertorium, oraz podaje się wysokość pobranego wynagrodzenia. Na sporządzonych tłumaczeniach i odpisach pism należy stwierdzić, czy sporządzono je z oryginału, czy też z tłumaczenia lub odpisu oraz czy tłumaczenie lub odpis jest poświadczony i przez kogo.

2. Jeżeli pismo, które zostało przetłumaczone lub którego odpis sporządzono, zawiera cechy nasuwające wątpliwości co do rzeczywistej jego treści, należy uczynić o tym wzmiankę na tłumaczeniu lub odpisie pisma, które wydaje tłumacz.

§ 25.

1. Tłumacz jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić prezesa o:

1) każdej zmianie adresu swego biura w obrębie wyznaczonej mu siedziby,

2) zamierzonej przerwie w wykonywaniu czynności przez okres dłuższy niż 3 miesiące.

2. Przepis § 15 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

§ 26.

Tłumacz, który został zwolniony, wydaje prezesowi pieczęć i repertorium. W razie śmierci tłumacza obowiązek ten ciąży na osobach, w których posiadaniu pieczęć i repertorium się znajduje.

§ 27.

Prezes lub upoważniony przez niego pracownik sądowy przeprowadza co najmniej raz w roku kontrolę działalności tłumacza. O przeprowadzonej kontroli czyni się wzmiankę w repertorium.

§ 28.

Prezes lub upoważniony przez niego pracownik sądowy mają prawo do:

1) sprawdzania jakości tłumaczeń za pośrednictwem znawców danego języka,

2) wglądu do akt i ksiąg tłumacza,

3) żądania wyjaśnień od tłumacza w sprawach pełnionej przez niego funkcji.

§ 29.

1. Tłumaczem jzyka migowego może być osoba, która ukończyła 21 lat życia oraz posiada świadectwo kwalifikowanego tłumacza II stopnia lub tytuł eksperta tego języka, wydane przez Polski Związek Głuchych.

2. Do tłumaczy języka migowego nie stosuje się przepisów § 1 ust. 3, § 17 pkt 2, 3 i 5, § 18, § 20, § 21 pkt 1, 2 i 4 oraz § 22-28.

Rozdział 4
Przepisy przejściowe i końcowe

§ 30.

Biegli i tłumacze ustanowieni na podstawie przepisów dotychczasowych stają się biegłymi i tłumaczami w rozumieniu niniejszego rozporządzenia, z tym, że biegli pełnią swe czynności do końca okresu, na który zostali ustanowieni.

§ 31.

Tracą moc:

1) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 1959 r. o biegłych sądowych (Dz. U. Nr 57, poz. 345),

2) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie tłumaczy przysięgłych (Dz. U. Nr 35, poz. 244).

§ 32.

Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.


 


 

Zapraszamy, czekamy na Ciebie
linguaforum






 

 
  sos tlumaczenia  
niemieckitlumaczenie
 .:płatności: